SPIS TREŚCI

Od redaktora naczelnego

Festiwal Muzyki Filmowej

Krakowski Festiwal Filmowy

Miesiąc Fotografii w Krakowie

Kulturalny Kraków

Kids in Kraków

Cracoviana

Informacje praktyczne

Wydawca:

Krakowskie Biuro Festiwalowe
ul. Wygrana 2, 30-311 Kraków
tel. 12 354 25 00, fax 12 354 25 01

Redakcja:

ul. Dworska 1c, 30-314 Kraków | tel. 12 354 27 30
karnet@karnet.krakow.pl

Redaktor Naczelny:

Grzegorz Słącz | grzegorz.slacz@karnet.krakow.pl

Redagują:

Dorota Dziunikowska | dorota.dziunikowska@karnet.krakow.pl
Anna Mazur | anna.mazur@karnet.krakow.pl
Izabela Osiadły | izabela.osiadly@karnet.krakow.pl
Justyna Skalska | justyna.skalska@karnet.krakow.pl
Barbara Skowrońska | barbara.skowronska@karnet.krakow.pl
Bartosz Suchecki | bartosz.suchecki@karnet.krakow.pl
Wojciech Zając | wojciech.zajac@karnet.krakow.pl

Korekta:

Dorota Bednarska

Projekt / Design:

mill studio

Skład, opracowanie graficzne:

Studio graficzne JMP Design | www.jmp.design

Reklama:

Agata Kubec | tel. 511 832 762 |
agata.kubec@biurofestiwalowe.pl
Agnieszka Wyrobek-Kaczor | tel. 515 137 990 |
agnieszka.wyrobek@biurofestiwalowe.pl

Okładka:

Kampania społeczna „Inaczej niż zawsze, jak zawsze – razem”, projekt: Tomek Bu & Limbo

Mapa centrum Krakowa / City map by:

Amistad

OD REDAKTORA NACZELNEGO

Maj nie tylko cyfrowy

Ostatnie tygodnie pokazują, że krakowska kultura nie pozwala się uciszyć nawet pandemii koronawirusa. Nie uciekając od problemu i rozumiejąc wszelkie ograniczenia, jakim jesteśmy poddani, przenosi swoje działania w przestrzeń wirtualną, udostępnia zarejestrowane wydarzenia i tworzy zupełnie nowe. I o ile poprzedni, specjalny numer „Karnetu” – dystrybuowany zgodnie z wymogami chwili zupełnie innymi niż zwykle drogami – miał trafić do tych czytelników, których dostęp do świata cyfrowego jest z różnych powodów ograniczony, tak w maju proponujemy wydanie dostępne wyłącznie w przestrzeni wirtualnej. Znajdą w nim Państwo odpowiedź krakowskich instytucji na potrzeby czasu: od festiwalu przeniesionego w całości do internetu – na ten pionierski krok zdecydował się Krakowski Festiwal Filmowy – poprzez syntezę wyjątkowych materiałów wspomnieniowych (to formuła zastosowana przez Festiwal Muzyki Filmowej), po zapowiedzi i prologi wydarzeń przeniesionych na późniejszy czas. Copernicus Festival, Miesiąc Fotografii w Krakowie, spektakle i seriale teatralne, niezliczone koncerty, a także intensywna działalność edukacyjna i popularyzatorska krakowskich centrów i ośrodków kultury – tradycyjne majowe wydarzenia i codzienna działalność instytucji na różne sposoby zaznaczają swoje trwanie i chęć dotarcia do odbiorców kultury.

Wiele z tych aktywności ma na celu wspieranie potrzebujących – są to zarówno akcje pomocowe i społeczne (składamy wyrazy szacunku dla pracowników teatrów szyjących maseczki czy wszystkich, którzy na różne sposoby wspomagają osoby objęte kwarantanną), jak i programy pomyślane jako pomoc dla całych sektorów. Właśnie ogłoszona kampania „Bądź turystą w swoim mieście. Zwiedzaj Kraków!” ma jednak nie tylko pomóc branży turystycznej: to apel do nas wszystkich – mieszkańców miasta – o świeże spojrzenie na miejsce, w którym żyjemy. Warto mieć w zanadrzu osobistą kolekcję miejsc wyjątkowych – w wyjątkowym Krakowie!

Grzegorz Słącz

Redaktor naczelny

FESTIWAL MUZYKI FILMOWEJ

W domu muzyki filmowej

To święto nieskrępowanego tworzenia, niepowtarzalnych głosów i idei, wielości języków. W tym roku wielobarwne dźwięki z filmów i seriali zostają w domu.

Ostatnie tygodnie zmieniły wiele naszych przyzwyczajeń. Na szczęście kultura broni się dzielnie za pomocą magicznego słowa „online”. Tą ścieżką poszedł również 13. Festiwal Muzyki Filmowej (26 maja – 1 czerwca). Wnętrza sal koncertowych i kościołów zamienimy tym razem na wygodną sofę, przytulny fotel czy hamak w ogrodzie. Główna misja FMF pozostaje jednak niezmienna: prezentacja muzyki filmowej w wielu odcieniach. Organizatorzy festiwalu z Krakowskiego Biura Festiwalowego wybrali na tę okazję siedem koncertów z ostatnich lat – od recitalu fortepianowego, przez występ chóru, aż po realizowane z rozmachem gale (będzie też niespodzianka dla najmłodszych!). Wszystkie pozycje nawiązują do pierwotnie planowanego programu imprezy i po raz pierwszy zostaną wyemitowane w całości w internecie (profil FMF na Facebooku). Osobistymi wrażeniami i anegdotami towarzyszącymi powstawaniu wspomnianych koncertów dzieli się z czytelnikami „Karnetu” Robert Piaskowski, dyrektor programowy FMF.

Pasja, energia, współpraca

Organizację koncertu chóralnego na FMF planowałem od wielu lat. Może dlatego, że cała moja droga muzyczna zaczęła się od chórów i dzięki nim powstało wiele ważnych festiwali. W takich zespołach jest pasja i energia, współpraca, wspólne słuchanie się, a te wartości są esencją festiwalowego ducha. Chóry współtworzyły również FMF, ponieważ z myślą o zharmonizowanym zbiorowym instrumencie ludzkich głosów powstało wiele wyjątkowej muzyki filmowej.

Koncert Cinema Chorale zapamiętałem m.in. ze względu na okoliczności. Gotyckie chłodne wnętrza i znakomita akustyka kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej na krakowskim Kazimierzu, ale też chylący się ku zachodowi dzień stworzyły naprawdę filmową atmosferę. Przypomniał mi się przy tej okazji koncert z muzyką do filmów Wernera Herzoga, który zorganizowaliśmy tutaj z Ernstem Reijsegerem i Capellą Cracoviensis. To było piękne przeżycie i cieszę się, że ponownie udało się umieścić muzykę filmową w tej przestrzeni. Program wieczoru powstawał w dialogu Wiesława Delimata – cenionego dyrygenta i pedagoga mającego ogromne doświadczenie w przygotowywaniu wielkich zespołów chóralnych – ze szwedzkim producentem Mikaelem Carlssonem, który pomógł nam w niezwykłych aranżacjach chóralnych części utworów. Program powstał także dzięki osobistemu zaangażowaniu Michaela Łyczka z Działu Muzycznego KBF. Jak się okazało, obaj zaczynaliśmy muzyczną drogę w chórach, mieliśmy zatem podobne intuicje, jeśli chodzi o efekt, do jakiego dążymy.

Koncert miał wiele odcieni: Non nobis, Domine Patricka Doyle’a z jego hieratyczną, wznoszącą się emocją czy wzruszony Don Davis słuchający po raz pierwszy na żywo napisanego przez siebie 20 lat wcześniej Chorału z filmu Za linią wroga. Zachwyt wzbudziła też Misja z muzyką Ennia Morricone czy utwór Davida Langa z Wielkiego piękna. Atmosfera zmierzchu, wielobarwny chór plastycznie dopasowujący się do wizji dyrygenta, jasny sopran Jolanty Kowalskiej-Pawlikowskiej dialogujący z zespołem śpiewaków, wypełniony po brzegi kościół i jego surowe piękno. Kończyliśmy w niemal ciemnej świątyni, wypełniając ją dźwiękiem współbrzmiących harmonii Agnus Dei Samuela Barbera i delikatną poświatą. Od razu wiedzieliśmy, że to był niezwykły wieczór i że ideę Cinema Chorale należy kontynuować.

Cinema Chorale (2019) – 26 maja, 20.00

Kameralne epitafium

W 2016 roku na Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie rozmawialiśmy z Jóhannem Jóhannssonem o rynku muzyki filmowej i jego wschodzących nazwiskach. Razem byliśmy kiedyś w jury festiwalu Jana A.P. Kaczmarka i wiedziałem, że Jóhann jest niezwykle ważnym promotorem młodych talentów. Podpowiedział mi, że musimy zaprosić kiedyś na festiwal Hauschkę (Volkera Bertelmanna), który tak jak i on mieszka w Berlinie, eksperymentuje z muzyką elektroniczną, a do tego jest fantastycznym wizjonerem w tym, co tworzy. Jóhann rzadko się mylił, o czym świadczy Oscar dla innej jego protegowanej Hildur Guðnadóttir. Rok później Agata Grabowiecka [menedżer generalny FMF – przyp. red.] opowiadała mi o filmie Lion. Droga do domu i swoim oczarowaniu muzyką. Za jej rekomendacją zobaczyłem ten film i dałem się ponieść. Hauschkę spotkaliśmy razem na festiwalu w Gandawie, gdzie ten skromny twórca był jednym z nominowanych do World Soundtrack Awards. Ku naszej radości niemiecki kompozytor przyjął zaproszenie na FMF.

Bilety na Cinematic Piano wyprzedały się bardzo szybko. Hauschka wystąpił w zaciemnionej Sali Audytoryjnej Centrum Kongresowego ICE Kraków wraz ze współautorem muzyki do filmu – Dustinem O’Halloranem. Występowi towarzyszyło poczucie intymności – tylko dwa fortepiany, dwóch kompozytorów i muzyka. Prywatnie artyści są przyjaciółmi, co dało się wyczuć w pełnej ciepła atmosferze, którą wspólnie zbudowali, w swój świat wciągając całą publiczność. Nie zgodzili się na pokazywanie fragmentów z filmu na ekranie, za co jestem im do dziś wdzięczny – te dźwięki mówiły więcej bez obrazu. Na widowni zasiadała wówczas programerka prestiżowego Film Fest Gent w Belgii, która od razu po koncercie podeszła do mnie i zapytała, czy nie będę mieć nic przeciwko, jeśli w październiku tego roku panowie powtórzą go u nich. To było szalenie miłe doświadczenie. Równie miłe ze strony Dustina i Volkera było wykonanie na bis utworów Jóhanna Jóhanssona, który na tej scenie wystąpił na FMF po raz ostatni rok wcześniej. Piękne kameralne epitafium i symboliczna klamra – w końcu to Jóhann pozwolił mi ich odkryć.

Cinematic Piano: Lion. Droga do domu – Hauschka & Dustin O’Halloran (2018) – 27 maja, 20.00

Niemożliwy geniusz

Kim jest ten mężczyzna? Zadawaliśmy sobie to pytanie z innymi znajomymi z branży muzyki filmowej, widząc go na zdjęciach – a to nagrywającego z Lalo Schifrinem, a to z Enniem Morricone, a to na archiwalnych materiałach z Rayem Charlesem. Intrygował mnie i fascynował przez prawie dwa lata, i jak to bywa z przeznaczeniem, pewnego dnia Jeana-Michela Bernarda (bo o nim mowa) przedstawił mi mailowo znajomy producent i wydawca soundtracków. Wymieniliśmy z Jeanem-Michelem kilka maili pełnych szyfrów, zagadek i gier słownych, z których słynie, a potem spotkaliśmy się na festiwalu Fimucité w Santa Cruz de Tenerife, gdzie wykonywał wiele swoich utworów z małżonką Kimiko Ono w koncercie French Connections. Ponieważ jubileuszową, 10. edycję festiwalu realizowaliśmy w duchu i pod hasłem „All Is Film Music” [więcej o koncercie tytułowym w dalszej części artykułu – przyp. red.], stwierdziłem, że ten ekscentryczny, czarujący i uwielbiający czarny humor francuski kompozytor będzie świetnym dopełnieniem programu. I tak też się stało. Spotkaliśmy się z Joanną Picholą [menedżer FMF – przyp. red.] w Paryżu, wpadliśmy do małego bistro, a on czekał z książką Paris fait son cinéma i uśmiechnięty opowiadał anegdoty z filmowego i muzycznego światka.

Jean-Michel Bernard jest wykonawcą niebywałym, wirtuozem fortepianu, ale i niezwykle płodnym kompozytorem. Jest też często jurorem międzynarodowego festiwalu FIFA w Aubagne we Francji, uchodzi za świetnego pedagoga i promotora młodych talentów. Na FMF przyjechał bez nut i zagrał zaimprowizowany w całości, prawie półtoragodzinny koncert. Patrzyłem na jego biegające po klawiszach palce, mając w głowie tylko dwa określenia: „niemożliwe” oraz „geniusz”. Widziałem w życiu wielu pianistów, ale to, czego dokonywał Jean-Michel Bernard było dla mnie ogromnym zaskoczeniem. Bez mrugnięcia okiem przechodził od bluesa do ragtime’u i od romantycznych ballad do szalonych dźwięków kina akcji.

Z ciekawostek: na koncercie wystąpił w roli wiolonczelisty Jan Stokłosa. O udział wiolonczelisty Jean-Michel poprosił na kilka tygodni przed koncertem. Złapaliśmy za telefony i udało nam się namówić akurat Janka. Kto by wtedy pomyślał, że ten skromny i utalentowany młody chłopak akompaniujący Jeanowi-Michelowi dwa lata później będzie rządził głównym koncertem 12. edycji festiwalu FMF Gala: The Glamorous Show i weźmie na warsztat aranżacje wszystkich piosenek w programie…

Cinematic Piano: Jean-Michel Bernard (2017) – 28 maja, 20.00

Niekończąca się przygoda

Zaprogramowanie tego koncertu było chyba największym wyzwaniem w historii FMF. Jak skondensować całą muzyczną historię festiwalu, która doprowadziła nas do tego miejsca? Jak uczcić tych, którzy budowali rangę i rozpoznawalność FMF w świecie? Jak nie ulec pokusie własnego tylko gustu, ale słuchać tych, dla których FMF jest niekończącą się przygodą? Pytania się mnożyły… Jak dojrzeć w szeregach branży filmowej głosy ważne, świeże, krytyczne i dać im przestrzeń do ekspresji? I wreszcie: jak skroić wydarzenie wspólnotowe dla blisko 15 tysięcy ludzi?

Miałem dużo szczęścia, bo w podróż, jaką co roku rysowaliśmy na mapie muzyki filmowej, zawsze chciały wyruszyć tysiące fanów. Byli z nami na Błoniach – tam, gdzie wszystko się zaczęło – na pokazie Władcy pierścieni, w hali ocynowni, gdzie usłyszeliśmy suitę z Incepcji, i w Tauron Arenie Kraków na Międzynarodowej Gali Seriali w czasie, kiedy eksplodowała popularność platform VOD. Za każdym razem zadawałem sobie pytanie, dlaczego na FMF nie ma określonego nurtu, stylu, jednorodności gatunkowej. I wreszcie dotarło do mnie, jak jałowy jest spór o znaczenie muzyki ilustracyjnej czy funkcjonalnej. Bo muzyka filmowa to jazz i pop, elektronika i dronowe eksperymenty, to Polimorfia Pendereckiego i NeverEnding Story Doldingera. Każdy gatunek muzyczny może być i jest wykorzystywany w tworzeniu ścieżek dźwiękowych do filmów. W skrócie: All Is Film Music, a FMF jest świętem nieskrępowanego tworzenia, niepowtarzalnych głosów i idei, wielości języków, jakimi przemawia do nas kino.

Jednym tytułem spięliśmy więc cały kosmos muzyki filmowej. Za cel postawiliśmy sobie zebranie jak największej liczby gatunków, klimatów, rodzajów muzyki funkcjonalnej: od wielkich klasyków muzyki filmowej (Gwiezdne wojny, Władca pierścieni), przez popowe piosenki (Listen z Dreamgirls) czy jazzowy big band (Homeland). Na ostatnią chwilę załatwialiśmy nuty do suity z filmu La La Land, który miał premierę cztery miesiące przed FMF, i zlecaliśmy aranżację symfoniczną wspomnianej piosenki Beyoncé z Dreamgirls po otrzymaniu od prawników artystki zgody na jej wykonanie.

Chcieliśmy zaprezentować też grono kompozytorów, którzy razem z nami tworzyli historię FMF. Zachować równowagę między nazwiskami polskimi i zagranicznymi. Ugościć twórców debiutujących, wykreowanych przez festiwal i „wyjadaczy” zza oceanu. Już na pierwszej próbie generalnej, kiedy zobaczyłem siedzących w jednym rzędzie, czekających na swoją kolej, jedzących kanapki i bazgrzących ołówkami po partyturach artystów – Howarda Shore’a, Abla Korzeniowskiego, Briana Tylera, Jana A.P. Kaczmarka, Trevora Morrisa, Seana Callery’ego i Maćka Zielińskiego – pomyślałem: „Jak na maturze… Naprawdę tak im zależy? Komu to zawdzięczamy?”. Teraz odpowiadam: artystom, publiczności, zespołowi FMF, miastu Kraków i jego czakramowej, magnetycznej sile. Kiedy na scenie prezydent Jacek Majchrowski i dyrektor KBF Izabela Helbin dziękowali całej społeczności za zbudowanie fenomenu FMF, przeżyłem moment silnego wzruszenia i spełnienia. Pomyślałem wtedy: „Teraz mogę do końca życia sadzić pomidory, bo już wiem, jak 10 lat naszej niekończącej się przygody oddziałuje na ludzi”.

All Is Film Music – Gala Jubileuszowa 10. FMF (2017) – 29 maja, 20.00

Wielki świat małego ekranu

Nie da się ukryć, że trafiliśmy z tym koncertem w szczytowy moment „nowej fali” seriali. Kino zostało „sprywatyzowane” za sprawą tabletów i smartfonów, a ludzie zaczęli słuchać soundtracków tworzonych do produkcji sezonowych. Przez wiele lat muzyka telewizyjna była traktowana jako coś podrzędnego w porównaniu z muzyką pisaną na duży ekran. Uznani kompozytorzy nie zabierali się za „fuchy w telewizji”, a odbiorcy rzadko zwracali uwagę na ich efekty. Jeszcze dwa lata wcześniej opracowanie programu takiego koncertu byłoby nie lada wyzwaniem, nie wspominając nawet, że wydarzenie miałoby charakter niszowy. Sam nie byłem przekonany do pomysłu, że wypełnimy muzyką do seriali Tauron Arenę Kraków, ale zespół programowy FMF stwierdził jednogłośnie: teraz albo nigdy. Kto by pomyślał, że rok później będziemy już mieć wielkie platformy internetowe do oglądania seriali, a za pięć lat stworzymy kolejną Galę Seriali opartą wyłącznie na muzyce telewizyjnej.

Przecieraliśmy szlaki, a do programu podeszliśmy bardzo ambitnie. Chcieliśmy mieć najgorętsze tytuły – nie mogło zabraknąć Gry o tron czy House of Cards. Batalia o prawa do wizualizacji okazała się jedną z trudniejszych, przez jakie przebrnęliśmy – bez lobbingu samych kompozytorów i pomocy partnerów, takich jak HBO Polska, Showtime, CBS, History Channel, Canal Plus, nie udałoby nam się zrealizować tego wydarzenia. To była pierwsza na świecie gala muzyki do najsłynniejszych seriali ostatnich lat.

Kilka momentów zapadło mi mocno w pamięć. John Lunn, który ze łzami w oczach mówił, że nigdy nie wierzył, że jego muzyka do Downton Abbey wypełni kilkunastotysięczną halę i będzie miała jakiekolwiek „drugie życie” poza serialem. Suita z Dextera w wykonaniu Daniela Lichta i Normana Kima, którzy zagrali na… nożyczkach, szpikulcach do rożna, taśmach i zabawkach, które sami przywieźli (ciekawostka: do końca nie wiedzieliśmy, co kryje się w riderze pod określeniem „instrumenty perkusyjne”, i kiedy na soundchecku zobaczył je nasz reżyser dźwięku, stojąc wobec zadania ich nagłośnienia, początkowo po prostu wyszedł z sali). Do tego Atli Örvarsson, który tak zapamiętale grał na fortepianie w Chicago Fire, wpatrzony w swoją wykonującą wokalizy, niemalże unoszącą się nad ziemią siostrę, że miało się wrażenie, że na sali są tylko oni. I wreszcie Trevor Morris, który zmiótł nas z powierzchni ziemi swoją suitą z Wikingów – co dało odzwierciedlenie w kilkunastu milionach wyświetleń utworu na YouTubie!

Międzynarodowa Gala Seriali (2015) – 30 maja, 20.00

Daj mi tę moc

Rok po rozwinięciu przed fanami festiwalu wachlarza muzyki telewizyjnej postanowiliśmy wykorzystać potencjał koncertu poświęconego jednemu gatunkowi i rzucić światło na kolejny, już bardzo rozwinięty, a wciąż rosnący w siłę obszar w muzyce filmowej, czyli ścieżki dźwiękowe do filmów animowanych. Tutaj mieliśmy ciężkie zadanie: fani naszego festiwalu to głównie dorośli. Zastanawialiśmy się więc, czy dla nich ten koncert będzie atrakcyjny i jak budować świadomość muzyczną najmłodszych. Stąd w lutym zorganizowaliśmy swoisty „before” przed Galą Animacji, prezentując w Tauron Arenie Kraków pierwszy film animowany „live in concert” w historii festiwalu. Jaki tytuł był i nadal jest na szczytach dziecięcych list przebojów? Oczywiście Kraina lodu. To był strzał w dziesiątkę. Udało nam się zrealizować tym samym jeden z filarów naszej misji – edukację. Małe Elzy i Olafowie, głodni doświadczeń z Krainy lodu z muzyką na żywo, przybyli również na Galę Animacji w maju.

Przenigdy nie zapomnę tych tysięcy małych twarzyczek wpatrzonych w scenę z rozwartymi oczami i ustami. Były dziecięce (i nasze!) łzy wzruszenia, śpiewanie w głos z solistkami (rewelacyjne gwiazdy dubbingu Disneya – Kasia Łaska, Magda Wasylik i Marcin Jajkiewicz), tarzanie się pod sceną i tańce. A i dorośli przybyli tłumnie na nasz koncert – z nie mniejszymi wypiekami na twarzy niż dzieciaki zasłuchani w wysmakowane suity ze Shreka, Jak wytresować smoka i Epoki lodowcowej. Wspólnie wykrzykiwaliśmy na stojąco: „Ty masz mnie za głupią dzikuskę!” oraz „Mam tę moc!” i sprawiliśmy, że siedzący na widowni pod sceną zagraniczni kompozytorzy (Harry Gregson-Williams, Heitor Pereira, Diego Navarro) oniemieli z wrażenia na widok reakcji wywołanych przez ich utwory. Dodatkowo na ten koncert przyjechał autobus wypełniony dzieciakami z mojego rodzinnego miasteczka. To był dla mnie najpiękniejszy prezent.

Gala Muzyki Filmowej: Animacje (2016) – 31 maja, 20.00

Magia dla wszystkich

Po takim wydarzeniu, jak Gala Animacji nie mogłem oprzeć się marzeniu, żeby jeszcze raz zobaczyć te dziecięce twarze zaczarowane – no właśnie – magią muzyki. Znowu podeszliśmy do koncertu ambitnie – chcieliśmy, żeby nie były to tylko bajki o księżniczkach, klasyka miała mieszać się z najnowszymi tytułami, a utwory instrumentalne z piosenkami na różne głosy.

Kiedy myślę o tym koncercie, na pierwszy plan wysuwa się w nim udział FMF Youth Orchestra. Mój podziw wzbudza to, jak orkiestra młodzieżowa, stworzona przez festiwal w 2014 roku, rozwinęła się pod skrzydłami Moniki Bachowskiej – przechodząc drogę od niewielkiego koncertu z muzyką polskich kompozytorów w Filharmonii Krakowskiej, przez występy w Sali Audytoryjnej ICE Kraków, aż po kulminację w wielkiej Tauron Arenie Kraków. Daliśmy tej grupie ogromny kredyt zaufania – a ona nie tylko stanęła na wysokości zadania, ale dosłownie wprawiła nas w oniemienie.

Kiedy 24 godziny przed koncertem młodzi muzycy weszli na próbę do hali, w której mieli zagrać po raz pierwszy, wciąż jednak targały nami wątpliwości. Naprawdę baliśmy się, że złapią swoje instrumenty i zwieją, bo przerośnie ich presja. Oprócz Moniki Bachowskiej dyrygował nimi zagraniczny dyrygent, sława w świecie koncertów Disneya – Erik Ochsner. Mieli wykonać wyjątkowo trudny repertuar, sprostać prestiżowi tworzonemu przez markę Disneya, grając w dokładnej synchronizacji z obrazem z bajek wyświetlanym na gigantycznym ekranie. Oprócz utworów instrumentalnych, wykonywanych przez orkiestrę do tej pory, mieli zagrać w piosenkach i, jakby tego było mało, akompaniować takim gwiazdom polskiej rozrywki, jak Michał Szpak, Natalia Nykiel, Magda Wasylik i Kasia Łaska. Żeby dołożyć sobie trudu, ale jednocześnie radości z koordynacji tego i tak już niezwykle trudnego projektu, do udziału w koncercie zaprosiliśmy laureatów programu „The Voice of Kids”: Amelię Andryszczyk i Antka Scardinę.

W koncercie nie mogło zabraknąć szalonych rytmów Coco (rozemocjonowany do granic Michał Szpak), rozśmieszających do łez personifikacji postaci z Pięknej i Bestii czy Herkulesa (rewelacyjny 16-letni Antek Scardina), wzruszeń towarzyszących piosenkom z Króla Lwa, zabawnych gier słownych czy godnej pozazdroszczenia gry aktorskiej i dykcji podczas wykonania utworów z Małej syrenki (Kasia Łaska i Marcin Jajkiewicz). Koncert zachwycił nas też czymś, co wycisnęło łzy z oczu chyba wszystkim, którzy tego wieczoru zgromadzili się w Tauron Arenie Kraków. Natalia Nykiel zaśpiewała przepiękne Pół kroku stąd z filmu Vaiana: Skarb oceanu otoczona głuchoniemymi dzieciakami z Fundacji Kultura Bez Barier, które „migały” tekst piosenki. Jeśli raz zobaczycie ten fragment, nigdy nie wypadnie on z waszej pamięci.

Koncert Disneya: Magia muzyki (2019) – 1 czerwca, 18.00

***

Festiwalowe perełki z poprzednich lat to nie wszystko. W programie 13. FMF online znajdą się również pozycje premierowe. Wszystko za sprawą nieznoszących bezczynności artystów, którzy dadzą upust swojej inwencji w serii kameralnych koncertów Live from Studio (emisja na profilu FMF na Facebooku). Warto także wyczulić ucho na częstotliwości RMF Classic. Na falach ogólnopolskiej rozgłośni usłyszymy nie tylko liczne wywiady oraz ciekawostki związane z festiwalem, ale i retransmisje siedmiu koncertów (codziennie o 21.00). Radzimy zostać w domu i pamiętajcie: wszędzie dobrze, ale na FMF najlepiej! (bsu)

26 maja – 1 czerwca

Organizatorzy: Krakowskie Biuro Festiwalowe, RMF Classic

www.fmf.fm

www.facebook.com/festiwalmuzykifilmowej

Dźwięki jak aparatura

O irracjonalnych marzeniach, spokojnych zatokach i „umieniu w patos” opowiada Łukasz Pieprzyk, kompozytor nominowany do nagrody Polska Ścieżka Dźwiękowa Roku 2019.

Karnet: Tworzysz szeroko rozumianą muzykę poważną. Podążałeś tą drogą od dziecka czy może miałeś np. punkowe początki? Znajdujesz w muzyce popularnej coś dla siebie?

Łukasz Pieprzyk: Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Z jednej strony – zgadza się, wyrosłem w środowisku muzyki poważnej. W wieku 7 lat rozpocząłem moją trwającą niemal 20 lat edukację muzyczną. Z drugiej jednak strony – nie pochodzę z tzw. muzycznej rodziny, w moim domu obecne były rozmaite gatunki. Wraz z moim starszym bratem przeszliśmy drogę od rocka po black metal. Do dziś słucham różnorodnej muzyki, choć nie ukrywam, że jestem niestety chorobliwie wybredny. Odpowiadając ogólnie, w muzyce odnajduję specyficzny spokój, bezpieczeństwo i sens mojego życia. Dźwięki są jak aparatura, do której nieustannie muszę być podłączony, aby móc normalnie funkcjonować.

Jako początkujący kompozytor dwukrotnie byłeś laureatem konkursu „Patri Patriae” w Katowicach, którego jury przewodniczył Wojciech Kilar. Wiele lat później zadedykowałeś mistrzowi utwór Magneto. Wojciech Kilar chadzał w muzyce różnymi ścieżkami – nie stronił od awangardy, później skłaniał się ku tradycyjnym rozwiązaniom. Które oblicze tego kompozytora jest ci bliższe?

Choć do dzisiaj dźwiękowo fascynuje mnie sonoryzm w muzyce poważnej XX wieku (w tym np. Riff 62), to jednak muszę przyznać, że w dorobku Kilara emocjonalnie czuję się związany bardziej z Kościelcem 1909 i Krzesanym, a zatem ze środkowym okresem jego twórczości.

Doktoryzowałeś się natomiast u zmarłego niedawno profesora Krzysztofa Pendereckiego – pod jego nadzorem stworzyłeś półgodzinny film Falling Down. Czego oczekiwałeś po tym doświadczeniu? Profesor cię czymś zaskoczył?

Po tym doświadczeniu oczekiwałem przede wszystkim skutecznego zrealizowania „niemożliwego” zadania, czyli samodzielnej realizacji wszystkich elementów dzieła filmowego. Profesor Penderecki zaskoczył mnie akceptacją, wsparciem i zaciekawieniem, które wykazał wobec tego irracjonalnego, jak na akademię muzyczną, marzenia. Po moim dyplomowym My Passion (również z obrazem wideo) chyba bardziej niż ja na tamtym etapie uwierzył, że jestem w stanie tego dokonać.

Poszukiwałeś również wiedzy za granicą – m.in. na warsztatach Pera Nørgårda, Kaiji Saariaho, Alvina Luciera, Philla Niblocka, Mike’a Pattersona, Dietera Macka czy Richarda Boulangera oraz na specjalistycznym kursie hollywoodzkiej metody komponowania do filmu na New York University. To zwyczajna chęć sięgania dalej? A może w Polsce komponuje się inaczej?

Nie jestem pewien, czy była to tylko chęć poznawania twórców zagranicznych. W zajęciach upatrywałem szansy na konfrontację moich pomysłów, sprawdzenie, czy się one spodobają uznanym artystom. Do Nowego Jorku udałem się natomiast, by zweryfikować przeczucia muzyczne, które towarzyszyły mi w Polsce. Ta wyprawa dużo mi uświadomiła. Niezależnie od tych doświadczeń, moim zdaniem, w dzisiejszej sztuce muzycznej nie istnieje łatwa do skategoryzowania narodowa jednorodność. Ona dotyczy tylko kręgów akademickich, które różnią się między sobą w zależności od kadry i jej preferencji. Globalizacja nie tyle zaciera narodowość, co ją poszerza, uwspółcześnia. Wiem, że to przewrotna myśl, ale tak czuję.

W 2013 roku zostałeś laureatem FMF Young Talent Award w Krakowie oraz Transatlantyk Festival w Poznaniu. Były to wyróżnienia, które na dobre „pchnęły” cię w stronę filmu czy może tylko kolejne kroki na wcześniej obranej drodze?

Sam start w konkursach na pewno był świadomie obranym celem. Z tamtej perspektywy osiągnięte sukcesy ciężko było jednak trafnie oceniać. Pewne życiowe rebusy znajdują rozwiązania dopiero wiele lat później. Z dzisiejszego punktu widzenia każdy kolejny krok na mojej drodze uważam za bardzo istotny, „pchający” mnie nie tylko w stronę filmu, ale też ku dopełnieniu się drogi, która być może jest każdemu z nas pisana. A nawet jeśli nie – to zapisujemy ją sami. I wciąż ma to jakiś filozoficzny sens.

Nagrody nie są najważniejsze?

Na nagrody patrzę bardziej z perspektywy tych kolejnych śladów, które zapisują się na naszych ścieżkach. Uważam jednak, że na pewnym etapie życia nawet krok postawiony boso może okazać się równie istotny dla naszej ścieżki, co ślad wyżłobiony przez czołg.

„Współcześnie – niezależnie od gatunku muzycznego – niemal wszystko sprowadza się do znajomości i pieniędzy” – mówiłeś kilka lat temu. Nadal tak uważasz? Muzyk, który nie jest przedsiębiorczy, nie poradzi sobie w branży?

Dzisiaj jest to chyba jeszcze bardziej klarowne niż wtedy, kiedy tylko dywagowałem. Sam muzyk nie musi być przedsiębiorczy, ale wtedy jego zaplecze powinno przejąć tę rolę. Ciężko nam to w namacalny sposób dostrzec, bo ci wartościowi, o których nie słyszymy, z jakiegoś względu „nie istnieją”, a ci, którzy czasem wartościowi nie są, „krzyczą” do nas tak skutecznie, że zaczynamy ich tolerować, a nawet z biegiem lat szanować.

Twoje nazwisko zaczęło być kojarzone w szerszym gronie odbiorców za sprawą Dywizjonu 303 i Legionów. Ścieżka do tego drugiego filmu święci triumfy na liście przebojów RMF Classic, została również nominowana do nagrody Polska Ścieżka Dźwiękowa Roku na FMF. Czy historyczne, mocno nacechowane emocjonalnie produkcje to klimaty, w których czujesz się najlepiej? Lubisz patos?

Korzystając z okazji, chciałbym nieco przybliżyć kolejność zdarzeń. Do filmu Dywizjon 303 zorganizowano casting. Tam wyłowił mnie reżyser Denis Delić. Zrealizowaliśmy film, przy okazji zaprzyjaźniając się. Rok później zaproszono mnie do castingu Legionów. Tam wyłowił mnie reżyser Darek Gajewski. Zrealizowaliśmy film, przy okazji… zaprzyjaźniając się (śmiech). Można w sumie powiedzieć, że taka tematyka sama mnie wchłonęła. Od najmłodszych lat z uwagi na barwne i intensywne losy rodzinne interesowałem się historią, ale jednak nie muzycznie. Najlepiej czuję się w mrocznych thrillerach i klimatach kryminalno-filozoficznych. Być może te castingi wygrałem nie dlatego, że „lubię patos”, ale po prostu dlatego, że – z racji wykształcenia muzycznego – „umiem w patos”? (śmiech)

Tworzyłeś muzykę do kilku filmów dokumentalnych reżyserskiego duetu Leszek Gnoiński / Wojciech Słota. Ostatnio ponowiłeś współpracę z Katarzyną Łęcką. Czy taka dłuższa znajomość zawodowa daje lepsze efekty?

Dłuższa współpraca na linii reżyser – kompozytor zdecydowanie przynosi smakowitsze dla twórców owoce. Nie mnie stwierdzać, czy jest to lepsze dla odbiorców. To szeroki temat, gdyż jestem jeszcze tzw. „młodym kompozytorem”, wobec którego zaufanie filmowców jest wciąż mocno ograniczone. Związki międzyludzkie mają to do siebie, że wspólne doświadczenia i czas mogą działać na ich korzyść. Bardzo cenię sobie stałą współpracę ze wspomnianą Kasią Łęcką czy Bartkiem Kulasem. Są pewnego rodzaju zatoką, do której mam okazję wpływać po próbach podbijania mórz i oceanów. Takimi szerszymi wodami byli dla mnie Denis Delić i Darek Gajewski. Czasem więc tę zatokę da się poszerzyć – i to chyba jest najciekawszy niemuzyczny element zawodu kompozytora.

Rozmawiał Bartosz Suchecki

Pełny zapis rozmowy: www.karnet.krakow.pl

Łukasz Pieprzyk (ur. 1985) jest kompozytorem i producentem tworzącym muzykę filmową i elektroniczną. Od wielu lat związany z FMF. Nominowany do nagrody Polska Ścieżka Dźwiękowa Roku 2019 za muzykę do filmu Legiony.

REKOMENDACJE PŁYTOWE

Pogromca gladiatora

Filmowe soundtracki powstają w symbiozie z obrazem. Takie są najciekawsze – zapadają w pamięć, działają na wyobraźnię, wchodzą w krwiobieg. Jak? Wystarczy, że na dźwięk danej melodii lub partii solowej instrumentu oczami wyobraźni jeszcze raz zobaczę pejzaż uchwycony w kadrze czy czułe spojrzenie bohaterów. Wystarczy, że poczuję jeszcze raz atmosferę lub tempo opowiadanej historii. Największą wartość soundtracku odkrywam w kadrach bez dialogów. W nich muzyka filmowa staje się aktorem. Taki zabieg wykorzystał po mistrzowsku James Horner w filmie Braveheart czy Shigeru Umebayashi i Michael Galasso w filmie Wong Kar-Waia Spragnieni miłości. Jednak król może być tylko jeden. Jest nim dla mnie soundtrack do filmu Przyczajony tygrys, ukryty smok chińskiego kompozytora Tan Duna. W wyścigu po Oscara w 2000 roku pokonał samego Gladiatora Hansa Zimmera. Nieporównywalny do żadnego innego. Stworzony z wielką wyobraźnią, wrażliwością oraz wiarą w pokonywanie kulturowych barier. Pełna maestria emocjonalności, muzycznych pomysłów i wykonania. Z sentymentem wspominam jego koncertowe wykonanie pod batutą Tan Duna w czasie FMF w 2010 roku. Tak właśnie wygląda muzyczne niebo. (Jadwiga Polus, RMF Classic)

Crouching Tiger, Hidden Dragon (Original Motion Picture Soundtrack), Tan Dun, Sony Classical 2000

Zaskakująca euforia

Debiutancki score i autorskie piosenki Timothy’ego Lee McKenzie’ego (pseudonim sceniczny: Labrinth) skomponowane do hitu stacji HBO Euforia to największe pozytywne zaskoczenie w muzyce filmowej 2019 roku, a przede wszystkim powiew świeżości w tej branży. Muzyka tego trzydziestolatka, uznanego didżeja, rapera i producenta pracującego z gwiazdami muzyki rozrywkowej, jest wyjątkowo oryginalna, świeża, przebojowa, kapitalnie sprawująca się w serialu, jak i osobno na CD wydanym przez Milan Records. Poziom ekranowej stylizacji, wyrafinowania, dopieszczenia i symbiozy w każdym aspekcie warstwy wizualno-dźwiękowej (światło, zdjęcia, muzyka, piosenki) jest w tym serialu czymś niespotykanym od czasu serialu Hannibal z Madsem Mikkelsenem. Na pewno nie słuchaliście nic bardziej zaskakującego w muzyce filmowej od dawna. Posłuchajcie tego albumu i wpadnijcie w muzyczną… euforię! (Adam Krysiński, Soundtracks.pl)

Euphoria (Original Score from the HBO Series), Labrinth, Milan Records 2019

Lot przez wyobraźnię

Leszek Możdżer jest w tym filmie obecny totalnie, choć nie narzuca się ze swoją osobą. Jego wszechobecność jest dyskretna. Na ekranie pojawia się tylko raz, ale to on dokonuje reinterpretacji stylu gry Mietka Kosza, to on znakomicie prowadzi Dawida Ogrodnika przez meandry muzycznej wyobraźni i to on bardzo delikatnie rozwija swoją muzyką dominujące w filmie standardy – jak w scenie scysji bohatera z kierownikiem knajpy, kiedy motyw symfoniczny dosłownie na kilka fraz dołącza do gwałtownej ekspresji pianisty, łagodząc ją i wyciszając. To muzyka koherentna, choć niezwykle różnorodna, scalająca wyrafinowany jazz i prosty kanon muzyczny, którym mały Mietek rozpoczyna swój lot Ikara. (Krzysztof Gierat, Krakowski Festiwal Filmowy)

Ikar. Legenda Mietka Kosza (Muzyka z filmu Macieja Pieprzycy), Leszek Możdżer, Outside Music 2019

Górskim szlakiem

Jerzy Matuszkiewicz wśród polskich kompozytorów muzyki filmowej pozostaje często w cieniu Wojciecha Kilara czy Krzysztofa Komedy. A przecież „Duduś” to wielki talent do komponowania nie tylko świetnych filmowych czołówek, ale też tematów, które znakomicie budują w filmie napięcie i dramatyzm. Podziwiam go za to, że potrafi te efekty osiągać, nie tylko wykorzystując bogate orkiestracje, ale również przy pomocy skromnych środków, jak kilka dźwięków wibrafonu czy kontrabasu. Znamienitym tego przykładem jest muzyka do Janosika, gdzie „Duduś” uniknął banału i nie sięgnął po góralski folklor. Muzyczne zarysy postaci, temat miłosny czy te ilustrujące pojedynki są niezwykle oryginalne. Były tak dobre, że jeden z nich kompozytor wykorzystał ponownie w scenie polowania w Czterdziestolatku! A sam film, oglądany w dzieciństwie, miał później wpływ na spełnianie moich marzeń wspinaczkowych nie tylko w Tatrach. (Marek Hojda, Music Export Poland)

Janosik, Jerzy Matuszkiewicz, MediaWay 1973/2006

Urok barbarzyńcy

Niełatwo jest wybrać ulubiony soundtrack, kiedy ma się ich na półce kilka tysięcy, postawię więc na ten, na który we wszelkich rankingach trafić nieco trudniej – Conana Barbarzyńcę. To muzyka, którą nieodżałowany Basil Poledouris (1945-2006) rozpoczynał w 1982 roku swój triumfalny pochód do kompozytorskiej ekstraklasy kina. Słychać tu wiele godnych inspiracji: Carminę Buranę Carla Orffa, gregoriańskie chorały Dies irae, epickie filmowe partytury Miklósa Rózsy – ścieżka zachowuje jednak własny charakter. Co więcej, właściwie każdy utwór opiera się na innej bazie tematycznej. To muzyka niesłychanie piękna i pomysłowa, kipiąca od emocji, adrenaliny i wojowniczego testosteronu. Orkiestrowo-chóralne arcydzieło, które polecam zarówno w którejś z rozszerzonych edycji oryginału, jak i w stylowej rekonstrukcji Praskich Filharmoników z 2010 roku. (Paweł Piotrowicz, Onet Kultura)

Conan the Barbarian (Original Motion Picture Soundtrack), Basil Poledouris, MCA Records 1982

Uważajmy na Jacaszka

Music for Film Jacaszka to album, z którym się nie rozstaję, zaczarował mnie od pierwszego utworu – 49 ze spektaklu telewizyjnego Golgota wrocławska w reżyserii Jana Komasy. A choć większość utworów na płycie pochodzi z filmów Rainera Sarneta, to są one zróżnicowane pod względem brzmienia, nastroju i dynamiki. Jacaszek fascynuje tym, jak subtelnie i naturalnie sampluje akustyczne źródła dźwiękowe – jego muzyka jest ukrytym tętnem filmu w chwili, gdy towarzyszy obrazowi, lecz okazuje się, że doskonale funkcjonuje także poza nim. Połączenie tradycji i nowoczesności, magnetyzmu i tajemnicy, ufności i światła oraz niepewności i mroku. Wspaniała propozycja dla fanów ambientu i elektroniki, ale i dla pasjonatów filmów science fiction czy miłośników twórczości kompozytorów tak charakterystycznych i dość minimalistycznych w doborze środków, jak Bruno Coulais czy Philip Glass. Uwaga! Słuchając muzyki Michała Jacaszka, można całkowicie się zasłuchać lub zapaść w taneczny trans. (Maja Baczyńska, Presto Filmowe, Prostoomuzyce.pl)

Music for Film, Jacaszek, Ghostly International 2020

Krakowski Festiwal Filmowy

KRAKOWSKI FESTIWAL FILMOWY

Bez czerwonego dywanu

Kiedy festiwale i imprezy masowe zaczęto lawinowo odwoływać, oni na przekór i pod prąd przenieśli się w całości do sieci. Obchodzący w tym roku jubileusz 60. Krakowski Festiwal Filmowy (31 maja – 7 czerwca) nie zwalnia tempa! O wyzwaniach, jakim stawili czoło jego organizatorzy, rozmawiamy z kobiecym tercetem: Barbarą Orlicz-Szczypułą, Katarzyną Wilk i Olgą Lany.

Jubileuszowy 60. Krakowski Festiwal Filmowy przenosi się w świat wirtualny. Skąd taka decyzja? Czy trudno było ją podjąć?

Barbara Orlicz-Szczypuła: Decyzja o przeniesieniu festiwalu do internetu była trudna. Nie chcieliśmy go odwoływać i nie chcieliśmy go przenosić na inny termin. Po licznych konsultacjach z naszymi współpracownikami, informatykami i programistami zdecydowaliśmy się na edycję online. Obserwowaliśmy równocześnie naszych przyjaciół z duńskiego festiwalu CPH: DOX [Copenhagen International Documentary Festival – przyp. red.], który miał niespełna trzy tygodnie na przestawienie się na wersję online.

Olga Lany: Jeszcze zanim ruszyły ostro pierwsze rządowe obostrzenia, po cichutku zaczęliśmy rozważać alternatywne rozwiązanie. Mamy zobowiązania wobec filmowych twórców, którzy nam zaufali, zgłaszając swoje najnowsze produkcje na festiwal, ale także wobec publiczności. Nasze prace nad jubileuszową edycją były też mocno zaawansowane. Wariant przeniesienia festiwalu do sieci wydawał się nam dosyć naturalny.

Kasia Wilk: Ze wszystkich rozważanych przez nas opcji, KFF w internecie wydał nam się wszystkim najsensowniejszy pod kątem organizacyjnym. Potraktowaliśmy to jak nowe, ekscytujące wydarzenie. Być może zmierzamy w takim kierunku, że za kilka, kilkadziesiąt lat kultura będzie dostępna już tylko w formie wirtualnej… O przeniesieniu wielu rzeczy do internetu mówi się już w branży od dawna. Kusiło nas więc, żeby spróbować, czy taka formuła się sprawdzi. Pandemia tylko przyśpieszyła tę decyzję i poniekąd wymusiła na nas zdobycie w bardzo szybkim czasie nowych umiejętności i wiedzy.

Olga Lany: Już teraz czujemy, że ta decyzja była strzałem w dziesiątkę!

Podjęliście ją jako pierwsi w Polsce. Teraz tacy giganci, jak festiwal w Cannes, Berlinale, londyński BFI, Sundance łączą siły i organizują wirtualny festiwal We Are One. Jak się czujecie jako pionierzy takich działań kulturalnych w dobie pandemii? Czy czerwony dywan łatwo zamienić na wirtualne spotkanie w sieci?

BOS: Oczywiście jest to dla nas ogromne wyzwanie. Musimy również skonfrontować się z dużymi oczekiwaniami publiczności. W Polsce prawdopodobnie jesteśmy pierwszym festiwalem, który zdecydował się na edycję online. Jako że sami przygotowujemy swoją własną platformę streamingową, pracy jest bardzo dużo, ale mamy nadzieję, że oferta, jaką mamy dla widzów, będzie niepowtarzalna i interesująca. Idea wymienionych przez ciebie dużych festiwali jest czymś zupełnie innym, niż my zaproponujemy. Na 60. KFF pokażemy prawie wyłącznie filmy premierowe, które nie są dostępne na platformach VOD.

KW: Nam jest o tyle łatwiej, że nie jesteśmy festiwalem czerwonych dywanów: zawsze najważniejsze były dla nas filmy, których i teraz nie zabraknie, ale też ludzie – i tu zaczynają się schody, bo niezwykle ciężko będzie zachować ten wyjątkowy stan festiwalowy, jakim jest tworzenie wspólnoty. Szczególnie jeśli mówimy o sekcji branżowej KFF Industry, której podstawowym celem jest tzw. networking, nawiązywanie nowych kontaktów, spotkanie z drugim człowiekiem.

BOS: To prawda. Atmosfera naszego festiwalu, tak doceniana przez odwiedzających nas gości, jest niepowtarzalna. Wiemy, że przeniesienie jej w całości do sieci jest niemożliwe. Nawet jeśli przywykniemy do częstych spotkań na komunikatorach internetowych, to one nigdy nie zastąpią prawdziwego kontaktu widzów z twórcami czy przedstawicielami branży. Mam nadzieję, że ta edycja będzie pierwszą i ostatnią w pełni internetową edycją KFF.

OL: A ja tylko dodam, że nasz zespół to prawdziwe twardzielki i twardziele, którzy radzą sobie w każdych warunkach. Jako team mamy ogromny potencjał i żadne wyzwania nie są nam straszne. Wręcz przeciwnie, tylko motywują nas do pracy na najwyższych obrotach. Nasza energia i zapał do działania udzielają się nawet przez ekran komputera, skąd nadajemy do siebie nawzajem przez różne wideokomunikatory. Wiemy, że atmosfera festiwalu w realu nie będzie możliwa do odtworzenia wirtualnie, ale postaramy się, by mimo wszelkich przeciwności jak najwięcej festiwalowości w tym festiwalu zachować.

Wyobrażacie sobie, że coś z tej formuły internetowej zostanie w kolejnych edycjach?

BOS: Myślę, że wykorzystamy w przyszłości narzędzia, które stworzyliśmy. Pozwoli to nam zapraszać naszych widzów na ciekawe wędrówki po świecie i po sztuce filmu. Tak radykalna zmiana formy festiwalu pozwoliła nam odkryć nowe możliwości, które będzie można wykorzystać również przy kolejnych edycjach festiwalu.

KW: To trudne do wyobrażenia, ale nie niemożliwe. Choć ciężko zastąpić czymkolwiek spotkanie na żywo z drugim człowiekiem i energię, jaka bije od widza na pokazach czy od przedstawicieli branży na prezentacjach projektów, to jednak są też plusy całej sytuacji. Jeśli chodzi o sekcję KFF Industry goszczącą do tej pory w Krakowie, to co roku spotykaliśmy się z różnymi ograniczeniami, czy to budżetowymi, czy to czasowymi. Teraz – nie wydając pieniędzy na podróże, hotele i nie będąc uzależnionymi od liczby miejsc w danej sali – możemy liczyć na dużo większą frekwencję i udział tych gości branżowych, na których nam najbardziej zależało, a którzy ze względu na inne zobowiązania nie mogli do Krakowa wcześniej dotrzeć.

OL: Na takie podsumowanie przyjdzie oczywiście czas po festiwalu. Ja jednak już wiem, że będę chciała zachować wirtualne spotkania z dziennikarzami jako nową formułę konferencji prasowych. Ta, którą zorganizowaliśmy w połowie kwietnia, udała się znakomicie i była zdecydowanie bardziej efektywna ekonomicznie i logistycznie – o czym świadczy też rekordowa frekwencja.

Czy trudno było przekonać środowisko filmowe do waszej decyzji? Z jakimi reakcjami się spotkaliście?

BOS: Początkowo rozmowy były dosyć trudne, zwłaszcza jeśli były prowadzone z dużymi dystrybutorami czy agentami sprzedaży. Dla nich to również nie były łatwe decyzje, gdyż muszą dbać o jak najlepsze wyeksponowanie swoich filmów. Ale pandemia zmieniła sytuację w całej branży, dlatego też finalnie udało się nam przekonać do nowej formuły prawie wszystkich producentów, którzy wcześniej zaakceptowali nasze zaproszenie do edycji stacjonarnej.

KW: Myślę, że środowisko przywykło już do wszelkiego rodzaju aktywności w sieci: spotkań, konsultacji czy prezentacji, które w branży rozproszonej po całym świecie stały się już bardzo popularną, czasem wręcz niezbędną i jedyną formą kontaktu. Dlatego w tej działce spotkaliśmy się z pełnym zrozumieniem.

OL: To bardzo budujące, bo zdecydowana większość opinii, które do nas docierają, to głosy pełne aprobaty i zachwytu. Kierują je w naszą stronę twórcy filmowi, widzowie, ale także przedstawiciele środowisk opiniotwórczych. Czujemy, że mamy pełne wsparcie z prawie każdej strony.

Czy tradycyjny program KFF pozostanie bez zmian? Odbędą się cztery konkursy i sekcje specjalne?

OL: Struktura festiwalu pozostanie bez zmian: cztery konkursy, w tym trzy międzynarodowe i jeden polski, oraz cykle specjalne, m.in. Opowieści ze świata. Świat kobiet, Gdzieś w Europie. Chłopaki też płaczą, Docs+Science, Panorama polskiego dokumentu i wiele innych. W sumie ponad 200 filmów!

Jak to będzie wyglądać w praktyce?

BOS: Jako że postanowiliśmy utrzymać choć trochę iluzję pobytu w kinie, nasze kino online nie będzie działało jak platformy VOD. Chcemy przyciągnąć uwagę widza i zatrzymać go przy filmach, które go zainteresują. Dlatego pokazy będą się odbywały o ustalonych godzinach, według harmonogramu. Na każdy seans będzie można kupić bilet, a na całość – karnety.

OL: Harmonogram seansów filmowych będzie skonstruowany tak, jak na stacjonarnym festiwalu. Każdy film będzie można obejrzeć dwa razy w wyznaczonych przez harmonogram terminach. Po wybranych seansach będzie można wziąć udział w wirtualnych spotkaniach z twórcami lub bohaterami filmów. Odbędą się też wydarzenia specjalne zarówno dla publiczności, jak i branży w ramach sekcji KFF Industry. Na seanse filmowe będą obowiązywały bilety (6 zł) i karnety (60 zł za cały festiwal!). Natomiast wydarzenia, transmitowane w naszych mediach społecznościowych, będą otwarte dla publiczności.

Jakie jeszcze niespodzianki szykujecie?

BOS: Wymienię tylko spotkania z twórcami – przeprowadzane oczywiście online! – prezentacje gości specjalnych, uroczystą ceremonię wręczenia nagród, warsztaty dla dzieci…

OL: …ale jeśli zdradzimy więcej, to przestaną być niespodziankami.

A teraz poproszę o garść filmowych i całkowicie subiektywnych rekomendacji. Co każda z was uważa za must see tegorocznej edycji?

BOS: Osobiście polecam międzynarodowy konkurs filmów dokumentalnych. Warto zobaczyć obraz Acasa, mój dom ukazujący historię romskiej rodziny mieszkającej w rezerwacie przyrody na obrzeżach Bukaresztu, która zmuszona zostaje do przeprowadzki do miasta, oraz Autoportret – poruszający portret artystki fotografki cierpiącej na anoreksję, która zmagając się z chorobą, rozwija swoją artystyczną pasję.

Wspomnę również o cyklu Docs+Science poświęconym w tym roku „ziemi niczyjej”, czemuś, co znajduje się między wiedzą i niewiedzą, nauką i sztuką, lękiem i nadzieją. Wybrane w tym roku filmy dotyczyć będą tych właśnie zagadnień, które są nad wyraz aktualne w naszej obecnej sytuacji.

OL: Ja z kolei w cyklu Fokus na Danię polecam bardzo pozytywny, zabawny i fajnie sfilmowany dokument U barbera, w którym kamera zagląda w sam środek męskiego świata. W cyklu Opowieści ze świata, który w tym roku poświęcony jest w całości kobiecym bohaterkom, w pamięć zapadł mi film Lili opowiadający o dziedziczeniu traum, a także o niezwykle trudnych zawiłościach macierzyństwa. W międzynarodowym konkursie dokumentalnym zachwycił mnie chyba każdy film. Bardzo polecam rumuński Acasa, mój dom o rodzinnych więziach i relacji człowieka i przyrody, Gorzką miłość Jerzego Śladkowskiego, którego bohaterowie wyruszają w rejs w poszukiwaniu miłości, oraz Cienie bez słońca – irański dokument o młodych morderczyniach odsiadujących wyroki za zabicie swoich ojców, mężów, braci, kuzynów.

Jak będą wyglądać spotkania branżowe i specjalistyczne, które są nieodłączną częścią KFF?

KW: KFF Industry – sekcja przeznaczona dla branży filmowej – odbędzie się niemalże w niezmienionym zakresie. Planujemy prezentacje projektów animowanych i dokumentalnych, dyskusje panelowe, spotkania indywidualne. Przez cały tydzień będzie też działała wideoteka online, gdzie branża polska i zagraniczna będzie mogła obejrzeć filmy z programu festiwalu. Wszystko to będzie się odbywało za pomocą internetowych komunikatorów, platform streamingowych czy innych form prezentacji w sieci. Zależy nam przede wszystkim, żeby dostęp do wydarzeń i uczestnictwo w nich były jak najmniej skomplikowane, a zarazem, by jak najwięcej wydarzeń odbyło się na żywo.

60 lat minęło, jak jeden dzień… Które momenty w historii festiwalu wspominacie jako wyjątkowe?

BOS: Pamiętam przyjazd do Krakowa legendy światowego dokumentu Alberta Mayslesa. Gdy odbierałam go wraz z asystentką z pociągu, zauważyłam, że cały wagon żegna go wylewnie. Okazało się, że przez całą drogę rozmawiał z każdym podróżnym, rejestrując rozmowy kamerą. Wspaniała osobowość!

OL: Moja historia festiwalowa jest stosunkowo krótka, ale wystarczająca, by pokochać ten festiwal i zespół, który go tworzy.

Czy planujecie świętować jubileusz również w internecie?

BOS: Oczywiście! Wszędzie będziemy podkreślać nasz jubileusz, choć pewnie nie wybrzmi on tak mocno, jak mógłby wybrzmieć na otwarciu w Kinie Kijów. Ale będziemy przypominać poprzednie edycje, wspominać naszych przyjaciół, opowiadać o ulubionych filmach. Być może wzniesiemy wirtualny toast za jubileusz.

OL: Natomiast na prawdziwe świętowanie zaprosimy wszystkich do Krakowa już w lepszych czasach!

Rozmawiała Justyna Skalska

Barbara Orlicz-Szczypuła – Dyrektor Biura Programowego KFF

Katarzyna Wilk – Dyrektor KFF Industry

Olga Lany – rzeczniczka prasowa KFF

60. Krakowski Festiwal Filmowy

31 maja – 7 czerwca

Organizator: Krakowska Fundacja Filmowa

www.krakowfilmfestival.pl

MIESIĄC FOTOGRAFII W KRAKOWIE

Kultura w czasach chaosu

Przed nami najdłuższa i najbardziej jak dotąd innowacyjna odsłona Miesiąca Fotografii w Krakowie. Część działań odbędzie się online, a wystawy otwierane będą sukcesywnie – w miarę bezpiecznego udostępniania przestrzeni przez muzea i galerie.

18. edycja Miesiąca Fotografii w Krakowie rusza zgodnie z planem 21 maja, a trudne warunki, w których się odbywa, organizatorzy postanowili potraktować jako wyzwanie inspirujące do modyfikacji formatu wydarzenia. „Problemy globalne już dawno nie miały tak dużego wpływu na życie jednostek, dotyczy to również organizatorów wydarzeń kulturalnych” – komentuje Tomasz Gutkowski, szef Fundacji Sztuk Wizualnych. „Decyzja, by nie odwoływać tegorocznej edycji MFK pod naporem niesprzyjających okoliczności, nie była łatwa, ale jest to nasz wyraz lojalności i solidarności z twórcami, kuratorami, ale także rzeszą często anonimowych specjalistów – koordynatorów, techników, redaktorów, logistyków współtworzących krajobraz polskiej kultury współczesnej. Chcemy w ten sposób również pokazać, że kultura w czasach chaosu jest dla nas jedną z najważniejszych potrzeb, i wierzymy, że nasza publiczność podziela ten pogląd”.

Część wystaw przybierze zatem nowe, czasem nieoczekiwane formy: książki, strony internetowej czy serii interwencji artystycznych zarejestrowanych przez artystów w miejscu ich zamieszkania. Klasyczne wystawy otwierane będą sukcesywnie, w miarę dostępności współpracujących z festiwalem galerii i muzeów, z zachowaniem niezbędnych środków ostrożności. Wydarzenia towarzyszące – wykłady, rozmowy, spotkania, prezentacje, warsztaty – odbędą się online. Będzie to najdłuższa, trwająca nawet cztery miesiące i najbardziej innowacyjna edycja Miesiąca Fotografii w Krakowie.

Za kształt programu tej edycji odpowiada Rada Programowa w składzie: Agnieszka Szuścik, Michał Łuczak, Łukasz Rusznica i Witek Orski – pod kierunkiem Joanny Gorlach, debiutującej w roli dyrektorki festiwalu.

Czas na zmianę

Co roku ambicją Fundacji Sztuk Wizualnych jest zwracanie uwagi na najbardziej palące zjawiska współczesności i stwarzanie przestrzeni, w której twórcy mogą wejść w otwarty i krytyczny dialog z publicznością. Pandemia i jej ekonomiczne oraz społeczne konsekwencje z tym większą mocą uwidoczniły zagadnienia, które są przedmiotem zainteresowania kuratorów i artystów zaproszonych do udziału w festiwalu. Kryzys klimatyczny, alienacja, lęk o przyszłość, radykalizm czy manipulacja za pomocą obrazów – to najważniejsze z trapiących nas współcześnie problemów. „Nowa sytuacja, w jakiej znaleźliśmy się jako społeczeństwo globalne, ujawniła drzemiące w nas od dawna emocje niepewności, niepokoju i lęku, towarzyszące obecnie mieszkańcom całego świata. Ten stan wzmacnia poczucie straty i buntu, a może nawet rozgoryczenia, że coś przeoczyliśmy, zignorowaliśmy, że już jest po wszystkim” – mówi Joanna Gorlach, dyrektorka festiwalu. „Artyści od dawna alarmują nas o tym, że coś jest nie tak, że czas na zmianę. Każdy wstrząs to czas na reorganizację, regenerację i na nowe scenariusze działania. Pracę nad koncepcją programu tegorocznej i kolejnych edycji festiwalu do 2022 roku oparliśmy na postulacie konieczności przyjęcia odpowiedzialności i zmian, które są nieuchronne, ale dają szansę na budowanie nowych wartości. Podchodzimy do tego wyzwania z otwartością, ciekawością i świadomością, że tylko od nas samych i naszych wysiłków zależy, jakie będzie wspólne jutro twórców, organizatorów, ludzi”.

Online i w galerii

Kuratorzy wystawy Znaki na niebie i na ziemi, Sebastian Cichocki i Jagna Lewandowska, zaprosili artystów profetów, przeczuwających i opisujących zmiany w naturze. Wystawa będzie miała charakter serii performansów zebranych w format publikacji. Duet Lena Dobrowolska i Teo Ormond-Skeaping przedstawi wyniki wieloletniego projektu badawczo-artystycznego, w którego ramach analizuje klimatyczne Scenariusze przyszłości. Wątek nieadekwatności komunikacji obrazkowej do opisywania uczuć podejmą z kolei artystki i artyści biorący udział w wystawie Z nikim się nie dzielę. Jej kuratorem jest Adam Mazur, wystawa odbędzie się w stworzonej od podstaw eksperymentalnej przestrzeni wirtualnej. Kwestię reprezentacji emocji podejmą także Weronika Perłowska (laureatka ubiegłorocznego Przeglądu Portfolio) na wystawie Złość piękności szkodzi w Galerii Nośna oraz Karolina Gembara, członkini kolektywu Sputnik Photos, która przyjrzała się z bliska osobom doświadczonym migracją i na zamówienie Miesiąca Fotografii zrealizowała wystawę Ukłon. Ćwiczenia z gościnności (Fundacja Razem Pamoja). Krokiem w stronę fotografii dokumentalnej jest prezentacja projektu Ranne ptaki są nieufne (Galeria Szara Kamienica) – owoc kilkunastomiesięcznej podróży Dyby i Adama Lachów po Polsce dużej i małej. Dowodem na to, że wiele zjawisk trapiących współczesny świat zostało krytycznie opisanych przez klasyków polskiej sztuki powojennej, będzie wybór zdjęć z archiwum Zygmunta Rytki i wystawa Zygmunt Rytka. Do kogo należy kosmos (Strzelnica, oddział Muzeum Fotografii w Krakowie). Kurator wystawy Karol Hordziej zaproponuje między innymi wybór prac z monumentalnego cyklu Fotowizje, poprzez który artysta kontestował wpływ mass mediów na kształtowanie obrazu świata.

ShowOFF

Wystawy Sekcji ShowOFF tradycyjnie są efektem współpracy laureatów wyłonionych w międzynarodowym konkursie oraz kuratorów – opiekunów poszczególnych projektów. W tym roku zaproszeni do współpracy kuratorzy wzięli pod swoje skrzydła: Andrea Copetti – Oktawiana Jurczykowskiego i Domenico Camardę; Joanna Rzepka-Dziedzic – Aleksandrę Nowysz i Agatę Read; Joanna Kinowska – Barta Krezolka i Joannę Szpak Ostachowską; Mateusz Sarełło – Jakuba Stanka i Dominika Wojciechowskiego. Wystawy Sekcji ShowOFF prezentowane będą w przestrzeniach Tytano. Zaproszeni autorzy przyglądają się swojej bliższej i dalszej rzeczywistości: od indywidualnych zmagań z tożsamością w kontekście rodziny czy najbliższego otoczenia, poprzez powidoki dziecięcych uczuć, aż po relacje polsko-żydowskie i demitologizację postaci Józefa Piłsudskiego. Obyśmy jak najszybciej mogli znów spotkać się na Dolnych Młynów!

Wydarzenia (nie tylko) towarzyszące

W tym roku bardzo rozbudowany program wydarzeń wyrasta na autonomiczny blok w programie Miesiąca Fotografii w Krakowie – w formie wykładów, esejów wizualnych i panelowych dyskusji. W ślad za postawionym sobie przez organizatorów pytaniem o to, czy fotografia może zmieniać świat, propozycje programowe obejmą tematy dotyczące najnowszych badań nad wizualnością i medialnością obrazów, a poszerzone zostaną o konteksty społeczne, ekonomiczne czy psychologiczne, będące przedmiotem zainteresowań artystów i kuratorów. Wydarzenia podzielone zostaną na kilka pasm tematycznych, w których głos zabiorą badacze nowych form komunikacji z Laboratorium Narracji Wizualnych oraz pisarze, psychologowie, filozofowie, kulturoznawcy, badacze mitów i przyszłości. W centrum ich rozważań znajdą się fotografia w obliczu katastrofy, dokument i bunt, rozmowy o współdziałaniu, (samo)pomocy oraz sztuce jako narzędziu oporu i zmiany czy też opowieść o gniewie i złości. Do współpracy zostali zaproszeni m.in. Anna Bas, Łukasz Lamża, Agnieszka Sural i Urszula Zajączkowska. Nowością jest rozpoczynający się w tym roku cykl rozmów Jak zobaczyć świat z najważniejszymi badaczami współczesnej kultury wizualnej na świecie (wśród nich Nathan Jurgensen, Joanna Żylińska czy Nicholas Mirzoeff). Nie zabraknie też takich wirtualnych form, jak oprowadzania po wystawach oraz warsztaty skierowane do tych wszystkich, którzy ze względu na ograniczenia w przemieszczaniu się muszą zostać w domach. Wszystkie wydarzenia towarzyszące odbędą się online.

***

Jak będzie wyglądać trudna pełnoletność jednego z najważniejszych krakowskich festiwali? 18. edycja Miesiąca Fotografii potrwa przynajmniej do końca wakacji. Informacje o terminach wystaw i wydarzeń będą publikowane na bieżąco na kanałach społecznościowych oraz stronie festiwalu. Organizatorzy zastrzegają sobie możliwość wprowadzania zmian w programie, stosownie do bieżącej sytuacji. Do zobaczenia online i na wystawach! (dd)

21 maja – ???

Organizator: Fundacja Sztuk Wizualnych

www.photomonth.com

www.facebook.com/photomonth

www.instagram.com/krakowphotomonth

KULTURALNY KRAKÓW

Polskich mistrzów przygody filmowe

Niedawne odejście Krzysztofa Pendereckiego wywołało falę wspomnień i muzyki Maestro płynącej z różnych stron. Być może wówczas niektórzy z nas odkryli, że choć nigdy nie ciągnęło ich do filharmonii, te dzieła wydają się jakby znajome. Jak to możliwe? Odpowiedź jest prosta: film!

Podążając za tą refleksją, chcemy przypomnieć spotkania z kinematografią największych polskich kompozytorów XX (a częściowo także XXI) wieku – genialnych twórców autonomicznej muzyki koncertowej, których przygody z filmem szły różnymi ścieżkami, układając się czasem tylko w epizody, czasem w długometrażowe fabuły, a czasem nawet… w produkcje nigdy nienakręcone.

Kompozytor nie bardzo może sobie na to pozwolić

Lśnienie i 2001: Odyseja kosmiczna Kubricka, Egzorcysta Friedkina, Katyń Wajdy, Wyspa tajemnic Scorsese – to tylko wybrane wielkie tytuły filmowe, w których rozbrzmiewa muzyka Krzysztofa Pendereckiego. Kino miało kapitalne znaczenie dla popularyzacji muzyki polskiego twórcy wśród szerokiej międzynarodowej publiczności, choć on sam długo dystansował się od muzyki filmowej.

Muzyka pisana specjalnie dla kina to w istocie drobny wycinek potężnego dorobku Pendereckiego, choć wycinek bardzo znaczący. Arcydziełem jest bez wątpienia ścieżka dźwiękowa do Rękopisu znalezionego w Saragossie Wojciecha Jerzego Hasa, zawierająca zarówno efektowne archaizacje (by wspomnieć dwa urzekające menuety, które weszły potem w skład Trzech utworów w dawnym stylu), jak i awangardową elektronikę spod znaku Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia. Penderecki stworzył również część muzyki do dramatu psychologicznego Hasa Szyfry – głosy wokalne bez słów (co dość rzadkie w filmie) towarzyszą tu czytanej poezji. Specjalnie na potrzeby ekranu powstała także Aria – trzeci spośród „utworów w dawnym stylu” zabrzmiał w dokumencie Passacaglia na kaplicę Zygmuntowską, a w Je t’aime, je t’aime Alaina Resnais słychać go w opracowaniu na głosy wokalne.

Pytany, dlaczego poza epizodem w latach 60. nie pisze już muzyki stricte filmowej, Penderecki odpowiadał, że jest to zbyt proste i zbyt uzależniające. „Miałem kilka propozycji, ale ich nie przyjąłem, ponieważ kompozytor nie bardzo może sobie na to pozwolić” – twierdził w wywiadzie z Andrzejem Haegenbathem. Nie sprzeciwiał się jednak prośbom reżyserów chcących wykorzystać jego dzieła w swoich produkcjach. Jak celnie zauważył Jan Topolski (polecam cykl artykułów autora poświęconych wykorzystaniu muzyki klasycznej w filmie na www.muzykotekaszkolna.pl!), filmowcy szczególnie chętnie sięgają po kompozycje z wczesnego, sonorystycznego, radykalnego brzmieniowo okresu twórczego Pendereckiego, które znakomicie pasują do scen horroru, zagrożenia i apokalipsy. W Egzorcyście znajdziemy więc fragmenty Polimorfii, Kanonu, Koncertu wiolonczelowego czy I Kwartetu smyczkowego, w Lśnieniu znów Polimorfię i Kanon, a także Jutrznię i De natura sonoris, w Ludzkich dzieciach Alfonso Cuaróna Tren – Ofiarom Hiroszimy, w Wyspie tajemnic zaś Passacaglię z III Symfonii (to akurat utwór z lat późniejszych, wyraz „nowej syntezy” stylistycznej, zresztą genialnie wkomponowany w obraz, aż trudno uwierzyć, że nie powstał właśnie na zamówienie Scorsese!).

Nieco inną genezę ma dźwiękowa ilustracja Katynia. „Dam ci moją muzykę” – powiedział podobno kompozytor, oferując Andrzejowi Wajdzie współpracę przy wyborze swoich kompozycji do filmu. Ostatecznie z ekranu płyną liczne utwory religijne Krzysztofa Pendereckiego: Przebudzenie Jakuba w porażającej scenie egzekucji, II Symfonia „Wigilijna” czy Agnus Dei, Lux Aeterna i Chaconne z Polskiego Requiem.

Warto także przypomnieć, że w latach 60., w swoim najbardziej awangardowym okresie, Krzysztof Penderecki skomponował muzykę do blisko trzydziestu polskich animacji.

„Gdybym napisał dobrą ilustrację do jakiegoś filmu, daliby mi następne zamówienie i przeszedłbym na stronę kompozytorów muzyki filmowej” – mówił Penderecki we wspomnianym już wywiadzie z Andrzejem Haegenbathem. Mistrz pozostał po „swojej” stronie, nic jednak dziwnego, że jego twórczość świetnie odnajduje się na Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie. Jeden z najważniejszych na świecie festiwali poświęconych połączeniu dźwięku i obrazu prezentował jego dzieła m.in. w programie Scoring4Wajda (2015), natomiast w 2018 roku zabrzmiał monograficzny koncert Penderecki2Cinema. Dodajmy także, że Maestro był członkiem Kapituły Honorowej przyznawanej przez festiwal Nagrody im. Wojciecha Kilara, sam zaś został nagrodzony World Soundtrack Lifetime Achievement Award przez Film Fest Gent.

Po prostu nie przyjmuje filmów, które nie budzą jego zainteresowania

Przy okazji jubileuszu 80-lecia Wojciecha Kilara świętowanego na Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie w 2012 roku Krzysztof Zanussi wspominał: „Bo ja nikogo nigdy nie proszę o żadną muzykę, dla mnie byłoby to nawet nie do wyobrażenia, aby była to muzyka inna niż Kilara. A Wojtek szlaja się to z Wajdą, to z Polańskim, to z Coppolą, i z innymi. Szlajał się za moją sprawą i z Kieślowskim… A ja, za każdym razem, strasznie »zawiszczę«. Cierpię, że ta muzyka »nie dla mnie« jest jeszcze wspanialsza! Robię mu więc sceny zazdrości, za te filmy, które lubię najbardziej. Robię sceny naprawdę gwałtowne: za Ziemię obiecaną nawymyślałem mu przez telefon, za Kronikę wypadków miłosnych także, a on mi zawsze ze stoickim spokojem odpowiadał: »Zrób takie sceny, to ci zrobię taką muzykę«”.

Ta wypowiedź jest kwintesencją wszystkiego, co najważniejsze w twórczości filmowej kompozytora. Pisał genialne ścieżki dźwiękowe dla najlepszych – w Polsce i w Hollywood. Z prośbą o współpracę prócz tych już wspomnianych zwracali się do niego m.in. Kazimierz Kutz, Stanisław Różewicz, Marek Piwowski, Sylwester Chęciński, Janusz Majewski, Jerzy Hoffman, Jerzy Stuhr czy Jane Campion. Zawdzięczamy mu niezapomniane muzyczne ilustracje, z których wiele żyje swoim życiem także poza srebrnym ekranem: rozlewny, sentymentalny walc w stylu brillant z Ziemi obiecanej, mroczne dźwięki towarzyszące Draculi, tajemnicza wokaliza z Dziewięciu wrót, energiczny marsz kawalerii z Kroniki wypadków miłosnych, lament śląskiej matki z Soli ziemi czarnej, zawadiacki Mazur z Zemsty, malowany muzyką Portret damy, sielski polonez z Pana Tadeusza, skradający się niepewnie klarnetowy motyw z Pianisty, nostalgiczny, słodko-gorzki walc z Trędowatej… Ta lista nie ma końca – przecież Wojciech Kilar skomponował muzykę do przeszło 170 filmów! Ścieżki dźwiękowe pisał szybko, jakby bez najmniejszego wysiłku, bezbłędnie trafiając w oczekiwania reżyserów. Posiadł niezwykłą umiejętność (a może się z nią urodził?), która uczyniła go jednym z największych polskich twórców muzyki filmowej: wszystko, co komponował, pasowało do obrazu. Być może kluczem do zrozumienia jego sekretu jest opinia Andrzeja Wajdy: „Wojciech Kilar ma jedną zasadę, która niezmiernie ułatwia relacje reżyser – kompozytor: po prostu nie przyjmuje filmów, które nie budzą jego zainteresowania”. (Ciekawostka: Kilar odrzucił na przykład propozycję Jeana-Claude’a van Damme’a, którego prywatnie bardzo lubił, ale nie potrafił się przekonać do pomysłu napisania muzyki do filmu akcji).

Równocześnie cały czas komponował autonomiczne dzieła koncertowe. W latach 60. trafił do czołówki polskiej awangardy dzięki wykonanemu na Warszawskiej Jesieni dziełu Riff 62. Mniej więcej dekadę później na tym samym festiwalu, wbrew radom niektórych kolegów („Zwariowałeś, przecież to tonalne!”), zaprezentował Krzesanego, którym na dobre pożegnał się z sonoryzmem. Dla wielu ten poemat symfoniczny jest wręcz symbolem zwrotu, który dokonał się wówczas w polskiej muzyce – punktem zerwania z muzycznymi eksperymentami i powrotu do stylistyki neoklasycznej i neoromantycznej. Spis dorobku koncertowego Kilara jest równie pokaźny, jak repertuar filmowy: to kilkadziesiąt dzieł symfonicznych, wokalno-instrumentalnych i kameralnych; wśród nich prócz genialnego Krzesanego są także Bogurodzica, Kościelec 1909, Exodus, Angelus, Orawa, Preludium chorałowe, Missa pro pace czy Te Deum.

Zachowanie równowagi między oboma nurtami twórczości długo spędzało Kilarowi sen z powiek. Za prawdziwą sztukę uważał wątek klasyczny w swym dorobku, muzykę filmową traktował zaś jako odskocznię i źródło zarobkowania. Nie potrafił odmówić Krzysztofowi Zanussiemu (zilustrował muzyką wszystkie jego filmy, od debiutu reżysera w 1969 roku aż do śmierci kompozytora w roku 2013), Romanowi Polańskiemu czy Andrzejowi Wajdzie, o Francisie Fordzie Coppoli nie wspominając, cały czas jednak martwiło go, że koledzy po fachu nie będą dostrzegać w nim pełnoprawnego kompozytora, współczesnego twórcy o niemałych przecież ambicjach.

Puentą niech będą słowa Krzysztofa Pendereckiego (cytat za biografią Kilara autorstwa Marii Wilczek-Krupy): „Uciekłem od kina, bo bałem się tego właśnie, co spotkało Wojtka. Że zaszufladkują mnie jako kompozytora filmowego. Że nie będą uznawać za swojego, tak samo jak, trzeba uderzyć się w pierś, my nie uznawaliśmy jego. Kilar był dla nas filmowcem, a nie prawdziwym twórcą awangardy. Nie braliśmy go na poważnie. Czuł to i znosił, bo nie miał innego wyjścia. A potem okazało się, że to on miał rację, a my wszyscy byliśmy w błędzie”.

I jeszcze post scriptum. Od 2015 roku na Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie przyznawana jest ustanowiona przez prezydentów Krakowa i Katowic nagroda dla wyjątkowych i oryginalnych kompozytorów muzyki filmowej za całokształt twórczości – to prestiżowe wyróżnienie mogło mieć tylko jednego patrona. Nagrodę im. Wojciecha Kilara odebrały same światowe sławy: Michael Nyman, Howard Shore, Alexandre Desplat, Elliot Goldenthal i Craig Armstrong.

Nigdy bym nie przypuszczał, że zagrają mnie w kinie

Żadna opowieść o muzyce polskiej XX wieku nie byłaby kompletna bez tego nazwiska, choć „filmowa” kariera Henryka Mikołaja Góreckiego właściwie skończyła się, zanim jeszcze na dobre się zaczęła. Otóż kompozytora odwiedził kiedyś początkujący młody reżyser z nowatorską, by nie powiedzieć wręcz dziwaczną, prośbą o napisanie utworu do filmu, który jeszcze nie istniał. Zamówienie zostało przyjęte (z dużym wahaniem), jednak pierwszy szkic nie spodobał się filmowcowi. Poirytowany Górecki odmówił dalszej pracy, zaś młodemu reżyserowi, który nazywał się Krzysztof Zanussi, na odchodnym poradził jeszcze, by zwrócił się raczej do Kilara – on zajmuje się zawodowo filmem i istnieje nikła szansa, że go zrozumie…

„Ale nigdy bym nie przypuszczał, że mnie zagrają w kinie” – mówił po latach Górecki Kilarowi. Bo świat filmu upominał się przecież o jego muzykę, zwłaszcza gdy Zachód odkrył III Symfonię – „Symfonię pieśni żałosnych”. Opus magnum Góreckiego zabrzmiało w co najmniej 20 filmach, od kryminału Police Maurice’a Pialata, poprzez Bez lęku Petera Weira, do Wielkiego piękna Paola Sorrentina i Rycerza pucharów Terrence’a Malicka. Jednak od czasu przygody z Zanussim kompozytor konsekwentnie odrzucał propozycje współpracy od kolejnych reżyserów, w tym od Mela Gibsona, który namawiał go do stworzenia muzyki do Pasji. A jakiż to mógłby być soundtrack!

***

Wielkim nieobecnym w tej historii o obrazach i dźwiękach jest Witold Lutosławski, a przecież w latach 30. twórca należał do Spółdzielni Autorów Filmowych. Napisał wówczas muzykę do trzech filmów edukacyjnych, których tematem były… zagrożenia związane z użyciem urządzeń elektrycznych. Tuż po wojnie Lutosławski stworzył muzykę jedynie do dwóch obrazów dokumentalnych, później zaś poświęcił się wyłącznie muzyce autonomicznej, odrzucając jakiekolwiek propozycje pisania utworów użytkowych. Odmówił nawet Andrzejowi Wajdzie – szarży polskich ułanów na hitlerowskie czołgi w Lotnej towarzyszy więc ścieżka dźwiękowa autorstwa Tadeusza Bairda.

Jeśli wciąż się wam wydaje, że Penderecki, Kilar czy Górecki to muzyka nie dla was, zasiądźcie przed ekranem i… posłuchajcie! (bs)

Muzyczne SMS-y

Wzruszająco, z całym spektrum nastrojów i… bezpiecznie – Capella Cracoviensis zaprasza w niedzielne wieczory o 18.00 na swój profil na Facebooku! „W czasach »krótkich wiadomości tekstowych« proponujemy Państwu »krótkie wiadomości muzyczne«. Zaczęliśmy od Bacha i z coraz większą intensywnością praktykować będziemy repertuar, którego czas właśnie nadszedł. Artur Schopenhauer uważał, że »na świecie mamy do wyboru albo samotność, albo pospolitość«, ale obecnie – dzięki internetowi – wyrafinowanie może być powszechne, o ile tylko tego pragniemy. Jesteśmy do Państwa dyspozycji online i na żywo, gdy tylko będzie to możliwe” – reklamuje coniedzielny cykl dyrektor zespołu Jan Tomasz Adamus.

Muzycy grają wprawdzie w Sali Lustrzanej krakowskiego Teatru im. Słowackiego, jednak 10 maja przeniosą nas do Wenecji Rudego Księdza: sonaty Antonia Vivaldiego wykonają Tomasz Pokrzywiński (wiolonczela) i Marcin Świątkiewicz (klawesyn).

W świat romantyzmu zanurzymy się 17 maja dzięki kompozycjom Roberta Schumanna i Gustava Mahlera. Wybuchowej ekspresji i słodkiej melancholii w ich kwartetach fortepianowych poszukiwać będą Robert Bachara (skrzypce), Mariusz Grochowski (altówka), Konrad Górka (wiolonczela) i Wioletta Fluda-Tkaczyk (fortepian).

Tydzień później, 24 maja, zabrzmi Trompette chromatique. W podróż do Francji z czasów belle époque zabiorą nas Marian Magiera (trąbka) i Wioletta Fluda-Tkaczyk (fortepian), a w repertuarze Solo en Fa Camille’a Erlangera, Andante et Allegro en Fa Josepha-Guy Ropartza, oba na trompette chromatique z akompaniamentem, oraz fortepianowe rozmarzone Rêverie Claude’a Debussy’ego, Pawana na śmierć infantki Maurice’a Ravela oraz Barkarola nr 4 op. 44 Gabriela Fauré.

Miesiąc pożegnamy barokowymi sonatami i koncertami Johanna Sebastiana Bacha, Jeana-Marie Leclaira i Giuseppe Torellego, które 31 maja zaprezentują Agnieszka Świątkowska i Beata Nawrocka (skrzypce), Teresa Wydrzyńska (altówka), Paweł Gajewski (trąbka) i Marcin Świątkiewicz (klawesyn). (wz)

www.capellacracoviensis.pl

www.facebook.com/capella.cracoviensis

Opera w sieci

Pomimo epidemii i zakazu zgromadzeń Opera Krakowska gra dalej – w wirtualnej rzeczywistości! W połowie maja uroczystym spektaklem w kościele Matki Bożej Królowej Polski – pierwszej nowohuckiej świątyni, która nie powstałaby bez wsparcia arcybiskupa Krakowa, kardynała Wojtyły – miała uświetnić obchody setnej rocznicy urodzin św. Jana Pawła II. W obecnej sytuacji operowy zespół zaprasza na koncert na kanale YouTube, na którym z sukcesem prezentował już operetkę Karola Szymanowskiego Loteria na mężów i oparty na hiszpańskich pieśniach Złotego Wieku spektakl Teresica – una pasión. Tym razem pod batutą Tomasza Tokarczyka wystąpią soliści Katarzyna Oleś-Blacha (sopran), Agnieszka Cząstka-Niezgódka (mezzosopran), Tomasz Kuk (tenor) i Adam Szerszeń (baryton) wraz z Chórem Opery Krakowskiej i akompaniującym na organach Arkadiuszem Bialicem, którzy zaproponują fragment Agnus Dei z Mszy koronacyjnej Wolfganga Amadeusza Mozarta nagrany częściowo w kościele na Skałce, a częściowo w domowych zaciszach artystów (17 maja, 18.30).

Do internetu przeniósł się także popularny cykl dziecięcy Poranki. Za nami pierwszy wirtualny odcinek opowiadający o tajemnicach operowego orkiestronu (wciąż dostępny na kanale YouTube Opery Krakowskiej), zaś najbliższe spotkanie (24 maja, 11.00) poświęcone będzie spektaklowi Pan Tralaliński.

Natomiast na Facebooku co poniedziałek znajdziecie zapowiedź nowej Playlisty osobistej układanej przez solistów Opery Krakowskiej. To niepowtarzalna okazja, aby przyjrzeć się ich artystycznym fascynacjom, a przy okazji poszerzyć własne horyzonty! A 12 i 19 maja spróbujcie swoich sił w facebookowym konkursie, w którym pytania zadają Anna i Paweł Wójtowiczowie – skrzypaczka Orkiestry Filharmonii Krakowskiej i koncertmistrz Orkiestry Opery Krakowskiej. Do wygrania książki i płyta z duetami skrzypcowymi (a jakże!) Béli Bartóka. Słuchajcie Opery w sieci! (wz)

www.opera.krakow.pl

www.facebook.com/operakrakow

Wirtualna Sinfonietta

Jak radzić sobie w obecnych czasach? Muzyką w wirusa! – proponuje Sinfonietta Cracovia. Orkiestra ruszyła z akcją internetowych działań artystycznych i edukacyjnych. Głównym filarem jej przedsięwzięć są wirtualne koncerty. Na stronie internetowej oraz profilu facebookowym we wtorki i soboty o 19.00 zespół prezentuje swoje nagrania z ostatnich pięciu lat, wśród nich takie przeboje muzyki klasycznej, jak Ravelowskie Bolero, Serenada E-dur na smyczki op. 22 Dvořáka czy Symfonia „Jowiszowa” Mozarta, a także szereg kompozycji Krzysztofa Pendereckiego, związanego z orkiestrą od samego początku jej istnienia (m.in. Concertino per tromba e orchestra, Anaklasis czy Te Deum z Polskiego Requiem). Wkrótce w ramach cyklu zabrzmią zwycięskie kompozycje Międzynarodowego Konkursu Kompozytorskiego Sinfonietta per Sinfonietta poświęconego w tym roku pamięci Krzysztofa Pendereckiego.

Hołdem dla zmarłego niedawno Mistrza są także wspomnienia polskich i zagranicznych artystów (m.in. Konstanty Andrzej Kulka, Wojciech Pszoniak, John Axelrod, Rafael Payare, Julian Rachlin) oraz film nagrany przez muzyków orkiestry – dostępne na stronie internetowej zespołu.

Na najmłodszych w internecie czeka Sinfonietkowe Karaoke, czyli seria piosenek autorstwa polskich twórców (Lutosławski, Wasowski, Szpilman, Penderecki) nagranych z towarzyszeniem Sinfonietkowego Chóru Dziecięcego lub solistów oraz w wersji instrumentalnej do samodzielnego wykonania, które chętni mogą zgłosić do Sinfonietkowego Konkursu.

www.sinfonietta.pl

www.facebook.com/SinfoniettaCracovia

Niesamowita sieć wsparcia

W świat przekuwania idei w rzeczywistość i godzenia sztuki z pieniądzem wprowadza nas Władek Foltyński, rzecznik projektu Tak Brzmi Miasto.

Karnet: Na ostatniej edycji konferencji Tak Brzmi Miasto rozmawialiśmy otwarcie o finansach. Skąd ta potrzeba? Czy w branży to wciąż temat tabu?

Władek Foltyński: Oczywiście. Sztuka, zwłaszcza ta bardziej niszowa, wciąż nie zawsze lubi się z pieniędzmi. Ma do nich też rozmaity stosunek, od wchodzenia w relacje mało bezpieczne, oparte wyłącznie na szarej strefie, przez umowy o dzieło, aż po zupełne zanegowanie współistnienia twórczości i zarabiania. Do tego, zamiast przyjmowania zdrowych, przedsiębiorczych postaw, wielu ludzi muzyki – nawet jeśli już zarabia – wydaje wszystko, co ma (na przykład na n-ty instrument), i nie zapewnia sobie „poduszki finansowej” na trudniejsze czasy. Dlatego w myśleniu o relacji sztuki i pieniędzy jest jeszcze wiele do zrobienia. Szczególnie dobitnie widać to w czasach takich, jak teraz – kryzysu i totalnego przedefiniowania branży.

Czy waszym zdaniem w wyniku kryzysu więcej stracą wielcy czy maluczcy? Czy to nie będzie koniec wielu zespołów grających po godzinach?

To jedna z hipotez. Postawimy też drugą, przewrotną – być może największą szansę na przetrwanie mają ci, dla których muzyka to pasja czy hobby, ponieważ nie zależą od niej ekonomicznie. Dla innych, tych profesjonalistów, którzy naprawdę kochają muzykę, znajdzie się na pewno nowa formuła jej uprawiania. Nawet jeśli przez jakiś czas będą musieli zarabiać na czymś innym. Całościowy obraz rynku muzycznego pewnie nie będzie się znacząco różnił od innych branż. Przetrwają ci z największym zapleczem lub ci, którzy mieli najbardziej elastyczne modele biznesowe i potrafią szybko zredukować stałe koszty. Ci bez zasobów, które można szybko zamienić na gotówkę, będą potrzebować pomocy – państwa i siebie nawzajem. To będzie na pewno ogromny test dla zbudowanych relacji – muzyków, artystów, klubów, podwykonawców, wytwórni. Dowiemy się, czy były one autentyczne, czy stanowiły tylko transakcyjną fasadę.

Dzięki projektowi Tak Brzmi Miasto: Inkubator rozkwita wiele obiecujących zespołów – jak blisko z nimi pracujecie? Domyślam się, że to coś więcej niż formalna relacja z papierologią w tle.

Oczywiście, ponieważ podstawowym założeniem programu, który wraz z Dworkiem Białoprądnickim współorganizowaliśmy i koordynowaliśmy merytorycznie, było budowanie społeczności. Wykłady i wiedza o branży muzycznej zdobyta podczas obozu czy konsultacji to jedno. Osobiste kontakty, przyjaźnie między uczestnikami, wymiana umiejętności, międzymiastowe współprace i muzyczne kooperacje to drugie.

Miło jest patrzeć, kiedy tacy artyści, jak Oreada, Francis Tuan czy Izzy and the Black Trees konsekwentnie budują swoje marki i kariery, trafiają na kolejne uznane festiwale, przebijają się w mediach, wydają płyty i zdobywają fanów. Jednak oprócz rozwoju własnych karier uczestnicy pomagają sobie nawzajem, wykorzystując grupy i media społecznościowe. Żadne pytanie nie pozostaje bez odpowiedzi, żaden problem – bez rozwiązania. To niesamowita sieć wsparcia i autentyczne przyjaźnie.

Uczycie młodych muzyków, jak obsługiwać narzędzia do miksowania nagrań, nawiązywać kontakty w branży, ale też dbać o zdrowie psychiczne.

Na pewno ostatnie lata były czasem coraz większego zwracania uwagi na dobrostan psychiczny artystów, którzy po zaspokojeniu podstawowych potrzeb zaczęli pytać siebie, czy są w tym wszystkim szczęśliwi. Zwłaszcza że model kariery promowany przez popkulturę nie okazał się rozwiązaniem. „Sex, drugs & rock’n’roll” fajnie wygląda z perspektywy fanów, ale na każdego Keitha Richardsa przypada pewnie z tuzin takich, którzy nie przetrwali presji nałogu. Mówimy o tych zjawiskach w czasie przeszłym, bo znowu nadszedł czas zaspokajania podstawowych potrzeb. Paradoksalnie, zdrowie psychiczne artystów staje się zarazem ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. To ważne, żeby pomóc przejść wrażliwym jednostkom przez ten trudny okres.

Działacie już od blisko dekady. Organizujecie konferencję i festiwal, prowadzicie Inkubator i warsztaty z cyklu Tak Brzmi Miasto: Akademia. Jaka myśl towarzyszy wam nieprzerwanie, a które wątki stały się dla was istotne gdzieś po drodze?

Zgodnie z nazwą fundacji – Krakowska Scena Muzyczna – zaczęło się od chęci zintegrowania lokalnej sceny muzycznej. Zapewnienia jej wiedzy, zaplecza, pośredniczenia w kontaktach z instytucjami i klubami, pozbierania aktywnych miłośników muzyki na wspólnych koncertach, szerszego zaprezentowania najlepszych lokalnych zespołów. Z czasem okazało się, że takie potrzeby mają sceny w całej Polsce. Na konferencję zaczęli zjeżdżać ludzie z kraju i Europy. Rósł głód wiedzy, a dzięki kameralnemu krakowskiemu wydarzeniu powstawały sieci kontaktów i profesjonalizowała się młoda branża muzyczna. Wreszcie konferencja stała się wydarzeniem z jedną z największych w Polsce części merytorycznych poświęconych biznesowi muzycznemu. Dołączyły cztery inne miasta (Poznań, Toruń, Katowice i Łódź) i zbudowały z nami program Inkubator. Zawsze jednak najważniejszy był dla nas element społecznościowy. To jeszcze bardziej istotne w czasach, kiedy wszyscy potrzebujemy siły wspólnoty.

Europa zaczęła zaglądać do nas, ale i wy szukacie z nią kontaktu. Bierzecie udział w spotkaniach HEMI Music Hub – konsorcjum dziewięciu krajów, które nastawione jest na profesjonalizację mniejszych europejskich rynków muzycznych.

Kluczowa jest wymiana doświadczeń, połączenie sił, działanie jako konsorcjum. Zwłaszcza między mniejszymi rynkami muzycznymi, na których przepływ finansów nie pozwala na poważne konkurowanie z największymi i umieszczanie lokalnych artystów w międzynarodowych katalogach największych wytwórni. Mała Europa potrzebuje modelu „artysty przedsiębiorcy”, który będzie miał komplet narzędzi, aby prowadzić satysfakcjonujące, dostatnie, twórcze życie, niekoniecznie będąc na okładkach modnych czasopism i w portalach plotkarskich. Nie jesteśmy po to, żeby zajmować się tym jednym procentem artystów, którzy zyskali miano gwiazd. Jesteśmy po to, aby zadbać o pozostałe 99 procent.

Rozmawiał Bartosz Suchecki

Rozmowa jest częścią cyklu „DIY po krakowsku”.

Pełny zapis: www.karnet.krakow.pl

Tak Brzmi Miasto to organizowane przez fundację Krakowska Scena Muzyczna konferencja i festiwal dla nowej branży muzycznej, które co roku odbywają się w Krakowie. Tak Brzmi Miasto: Inkubator to bezpłatny program wsparcia branży muzycznej przeznaczony dla artystów i zespołów samozarządzających się oraz menedżerów, który odbywa się w Krakowie, Katowicach, Łodzi, Poznaniu i Toruniu. Tak Brzmi Miasto: Akademia to cykl warsztatów skierowany stricte do muzyków.

Lwy w klatkach

Fotel na widowni zastąpiła kanapa w domu, a scenę – ekran komputera, laptopa lub smartfona. Koronawirus przeniósł kulturę do internetu. Aby przetrwać trudny czas, krakowscy aktorzy zapraszają do oglądania... seriali teatralnych.

Trwająca pandemia wymusiła daleko idące zmiany w codziennym funkcjonowaniu na wszystkich – również na krakowskich instytucjach kultury. Gdy 12 marca ogłoszono ich zamknięcie, artyści znaleźli się w trudnej sytuacji, zostając praktycznie bez pracy i możliwości spotkania się z publicznością na żywo. Dla wielu z nich ta powszechna kwarantanna okazała się jednak czasem twórczego działania.

Od samego początku dużą kreatywnością wykazywały się krakowskie teatry. Chcąc zachować kontakt z widzem, w większości zdecydowały się publikować archiwalne spektakle w wersji online, ale nie tylko. Niektóre wykorzystały możliwości, jakie daje sieć i zaproponowały całkiem nową formułę działalności.

Szekspir na lżejsze czasy

W związku z zaistniałą sytuacją to serial wyprodukowany przez Teatr Łaźnia Nowa. Opowiada fikcyjną – i jakże prawdziwą! – historię matki dwójki dzieci, której mąż utknął podczas pandemii koronawirusa na drugim końcu świata.

Z inicjatywą wyszła Agnieszka Przepiórska, aktorka, którą z początkiem marca mogliśmy podziwiać na nowohuckiej scenie w monodramie Ginczanka. Przepis na prostotę życia. „Pomysł narodził się z potrzeby działania. Zadzwoniłam do dyrektora artystycznego Łaźni Bartosza Szydłowskiego i Zośki Papużanki, pisarki, z którą współpracowałam już przy moim one woman show Kocham Bałtyk. Zgodzili się wesprzeć realizację serialu. Zośka pisze teksty, a Łaźnia w osobie nieocenionego Przemysława Fika wspiera całość technicznie i produkcyjnie” – opowiada aktorka. Cykl krótkich filmów powstaje więc zdalnie w domowych zaciszach: aktorki w Warszawie oraz pisarki i montażysty w Krakowie.

„Agnieszka ma kreatywne ADHD. Działa na mnie niezwykle inspirująco, cokolwiek nie wymyśli, mam ochotę od razu napisać, to niezwykła relacja” – tak ich współpracę opisuje Zośka Papużanka, która odpowiada za scenariusz serialu. Skąd bierze inspiracje do jego tworzenia? „Wiele dialogów i sytuacji, w których znajduje się bohaterka, czerpię z codzienności mojej i mojej rodziny. Ludzie po obejrzeniu kolejnych odcinków piszą: O, to ja! To o mnie! Wszystkich nas dotyka to samo, problem w tym, jak obrócić w żart coś, co wcale śmieszne nie jest” – mówi pisarka.

W każdą środę i piątek o 18.00 na Facebooku Łaźni Nowej widzowie mogą śledzić, jak kobieta radzi sobie z brakiem pracy, nauką online dzieci, rodzicami, świętami, dietą czy treningami jogi. W maju formuła miniserialu ewoluuje i w każdym odcinku pojawi się nowa, ciekawa postać.

„Każdy odcinek ma kilka tysięcy odsłon, ludzie na Facebooku dziękują nam, co pokazuje, że potrzebują rozrywki, humoru i odrobiny wytchnienia. Kiedy w jednym w odcinków moja bohaterka odmawia reżyserowi odegrania sceny z Szekspira, w internecie pojawiły się komentarze: »Żadnego Szekspira, Szekspir na lżejsze czasy!«. Utwierdzam się w przekonaniu, że to, co robimy, powinno być właśnie lekkie i z dystansem” – mówi Agnieszka Przepiórska.

„Postawiliśmy na działanie w trybie zróżnicowanej, ale stałej ramówki programowej. Odzew naszej publiczności jest rewelacyjny. I chociaż panuje opinia, że to działanie zastępcze, »kroplówka« dla teatru, to jednak reakcje w internecie pokazują, że to ma sens. Mamy poczucie solidarności i więzi, a to dzisiaj jest szczególnie potrzebne” – podsumowuje Bartosz Szydłowski, dyrektor artystyczny Teatru Łaźnia Nowa.

Horror w teatrze

„Zamknięci w domach myśleliśmy, jak by się z wami spotkać. Teraz już wiemy: powinniśmy się zamknąć dla was” – piszą przewrotnie aktorzy Teatru im. Juliusza Słowackiego i zapraszają do oglądania serialu internetowego Zamknięci w teatrze, który narodził się w głowie reżysera Jakuba Roszkowskiego. „Pracujemy zdalnie, nagrywamy się komórkami. Robimy coś, co mogłoby połączyć wczesne myślenie o filmie Larsa von Triera z poszukiwaniami Lyncha” – mówi pomysłodawca. Fabuła opiera się na prostej koncepcji: dyrektor niezbyt mądrze zwołuje zebranie zespołu artystycznego w momencie, gdy wybucha pandemia. Aktorzy zostają zamknięci w teatrze, każdy w osobnym pomieszczeniu ogromnego, starego, a nocą także ponurego gmachu, skąd zaczynają nagrywać krótkie wideodzienniki. Kolejne odcinki możemy śledzić w każdą sobotę w serwisie YouTube i na Facebooku. „Jest to swojego rodzaju horror w teatrze. Bawimy się historią tego miejsca. Ożywiamy duchy” – dodaje Roszkowski.

W jednym z odcinków tej teatralno-serialowej produkcji pojawiła się piosenka Otwieram głowę, która wzbudziła spore zainteresowanie wśród internautów i została okrzyknięta swoistym kwarantannowym songiem. Śpiewają ją: Agnieszka Kościelniak, Katarzyna Zawiślak-Dolny, Karolina Kazoń i Mateusz Bieryt przy wsparciu reszty zespołu Teatru im. Juliusza Słowackiego. W realizację projektu zaangażowała się również sama Anna Polony! Występ specjalny aktorki możemy podziwiać w 10. odcinku, w którym wciela się w… ducha Heleny Modrzejewskiej.

Produkcję Zamkniętych w teatrze można wesprzeć finansowo. „Nie sprzedajemy biletów, ale będziemy wdzięczni za jakąkolwiek wpłatę, każda się liczy! To pozwoli nam przetrwać i realizować projekt, który jest naszą obecnością w czasie, kiedy jesteśmy zamknięci bez widzów w teatrze” – apelują aktorzy.

Czas samotności

Z kolei Teatr Ludowy rozpoczął w kwietniu emisję serialu Solaris – dzienniki czasu izolacji według pomysłu Marcina Wierzchowskiego. To opowieść o losach członków załogi stacji na znanej z powieści Stanisława Lema planecie Solaris, którzy utknęli w izolacji. Kolejne odcinki to zapis ich zmagań z dojmującym poczuciem odosobnienia, pustki i samotności. Filmy, które stanowią kanwę serialu, powstawały wraz ze spektaklem Solaris w reżyserii Marcina Wierzchowskiego, którego pierwszy pokaz miał odbyć się 21 marca, a ze względu na epidemię został przeniesiony na nieokreśloną bliższą lub dalszą przyszłość.

Kiedy reżyser spektaklu i aktorzy stanęli w obliczu nagłego przerwania prób, do premiery spektaklu pozostało dziewięć dni. Jak opowiadał Marcin Wierzchowski to kluczowy i trudny moment, czas wzmożonego wysiłku całego zespołu. Wtedy Maja Pankiewicz, grająca w spektaklu Snauta, zasugerowała, żeby wykorzystać sytuację, w której wszyscy się znaleźli i która do złudzenia przypomina sytuację solaryjską, i zacząć nagrywać serię filmów.

„Temat spektaklu i serialu paradoksalnie koresponduje z obecną sytuacją nas wszystkich, dlatego mamy nadzieję, że serial nie tylko wesprze widzów Teatru Ludowego w oczekiwaniu na moment, kiedy znów będą mogli zasiąść na widowni naszego teatru, ale również przyniesie rodzaj ulgi w dzieleniu stanu izolacji z bohaterami Solaris” – mówią twórcy internetowej produkcji.

Serial złożony z ośmiu kilkuminutowych odcinków można oglądać na kanale teatru na YouTube.

***

W jednym z wywiadów dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego Krzysztof Głuchowski powiedział, że w czasach, gdy wszystkie teatry są zamknięte, aktorzy są jak lwy zamknięte w klatkach – bo to oni mają największą potrzebę obcowania z żywymi ludźmi, z publicznością. „To nie jest tylko potrzeba samorealizacji, ale głębokie poczucie misji. W momencie, gdy nie możemy występować na scenie, nasza praca jest pozbawiona sensu, dlatego szukamy nowych dróg dotarcia do widzów” – podkreśla Agnieszka Przepiórska. Działania teatrów w internecie podtrzymują w nas dziś nadzieję, że kiedyś aktorzy wrócą na scenę, a my znów zasiądziemy na widowni. (js)

www.facebook.com/laznianowa

www.facebook.com/TeatrSlowackiego

www.youtube.com/teatrludowy

Sztuka bycia człowiekiem

Kiedy w szpitalach zaczęło brakować odzieży ochronnej, z pomocą ruszyły krakowskie teatry, szyjąc na szeroką skalę w swoich pracowniach krawieckich odzież ochronną dla lekarzy i pielęgniarek.

Pomysłodawczynią akcji jest Alina Kamińska, aktorka Teatru Bagatela i jednocześnie prezeska Stowarzyszenia Przyjaciół Szpitala im. Stefana Żeromskiego. Znając trudną sytuację lecznicy w Nowej Hucie, postanowiła zapewnić jej personelowi dodatkowe fartuchy i kombinezony, inicjując akcję „Pomóż pomagać!”.

„Uważam, że jeśli jest problem, należy szybko go rozwiązać. Z początku wraz z wiceprezes Stowarzyszenia Przyjaciół Szpitala im. Stefana Żeromskiego, dr Martą Czubaj-Kowal podjęłyśmy próbę zakupienia niezbędnych środków ochrony osobistej personelu medycznego ze zorganizowanej przez nas publicznej zbiórki pieniędzy, ale ponieważ ceny zaczęły szybko windować w górę, pojawiły się też niespodziewanie ograniczenia w transporcie, pomyślałam: A może sami uszyjemy?” – mówi aktorka.

Zdobycie odpowiedniego materiału ochronnego nie było prostą sprawą. W końcu, po konsultacji ze szpitalem, materiał posiadający wszystkie niezbędne atesty udało się kupić w... hurtowni ogrodniczej. Liczącą prawie trzy tysiące metrów długości specjalną tkaninę hydrofobową należało pociąć laserowo, a następnie uszyć z niej kombinezony i fartuchy. „Wiedziałam, że pracownie krawieckie w teatrach są świetnie wyposażone w sprzęt, jak i zatrudniają ludzi, którzy są w stanie uszyć dużą ilość odzieży ochronnej w bardzo krótkim czasie, a przecież potrzeby były ogromne” – podkreśla pomysłodawczyni.

Warto sobie uzmysłowić, że przy opiece nad jednym pacjentem z COVID-19 pracownicy służby zdrowia potrzebują około 60 sztuk odzieży ochronnej dziennie. Szpital im. Żeromskiego potrafi wykorzystać miesięcznie ponad 30 tysięcy samych maseczek, a rękawic zużywa w tym czasie 200 tysięcy! Pracownia krawiecka w teatrze jest w stanie uszyć 50-60 sztuk odzieży dziennie.

„Gdy zadzwoniłam do zaprzyjaźnionych teatrów z prośbą o pomoc, nie było z ich strony chwili zawahania. Współpracujemy w tym momencie, oprócz Bagateli, z Teatrem im. Juliusza Słowackiego, Narodowym Teatrem Starym oraz, od niedawna, z Operą Krakowską” – mówi Alina Kamińska.

„To fantastyczna akcja skupiająca ogromną rzeszę ludzi dobrej woli, którzy przekazują sobie pieniądze, materiały, kontakty, a wszystko po to, by wspierać w tych trudnych chwilach szpitale” – podkreśla Krzysztof Głuchowski, dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Ważące po 150 kg dwie bele tkaniny należało w jakiś sposób przewieźć do pracowni krawieckich. Z pomocą przyszły zespoły techniczne, które na co dzień zajmują się dekoracjami teatralnymi.

A jak wygląda w praktyce szycie odzieży ochronnej w teatrze? Wszystko odbywa się w pełnym reżimie sanitarnym. „Część pań szyje w domach. Pozostałe krawcowe są przywożone do pracowni teatralnej, a po skończonej pracy odwożone do domu. Sama pracownia oddzielona jest od reszty teatru. Dbamy o sterylność ich miejsca pracy i bezpieczeństwo na tyle, na ile możemy” – zapewnia Krzysztof Głuchowski.

„Moglibyśmy szyć na jeszcze większą skalę, jednak bierzemy pod uwagę wszelkie zalecenia sanepidu. Dlatego w pracowni Teatru Bagatela mogą pracować jednocześnie dwie, góra trzy osoby” – dodaje Alina Kamińska.

Pracownie krawieckie Starego Teatru szyją maseczki zarówno na potrzeby szpitali, jak i własnych pracowników, odkąd obowiązek ich noszenia w przestrzeni publicznej stał się powszechny. Z kolei w Hali Pracowni Scenotechnicznej Ujastek narodowej sceny rozpoczęła się produkcja przyłbic.

Już teraz do Aliny Kamińskiej zgłaszają się inne placówki, dlatego zaraz po Szpitalu im. Stefana Żeromskiego, który jako pierwszy otrzymał pomoc, pracownie krawieckie w teatrach ruszą w sukurs przychodniom czy domom pomocy społecznej.

„Jeśli ktoś pyta mnie, dlaczego i po co, odpowiadam krótko: na tym polega sztuka bycia człowiekiem” – podkreśla aktorka, i podsumowuje: „Nasze pracownie stoją teraz puste, choć powinny szyć kostiumy do kolejnych premier. Nie wiemy, kiedy kultura wróci do pełnej formy działalności. Skoro i tak siedzimy w domu i patrzymy bezradnie na to, co się dzieje, mogąc w tym samym czasie pomagać, to wybór jest tylko jeden!”. (js)

Z księgarskiej półki

Zajrzeliśmy do domowych biblioteczek krakowskich księgarzy, którzy na co dzień tworzą niezwykłe miejsca na kulturalnej mapie Krakowa. Po jakie książki sięgają i które z nich chcieliby nam polecić?

Poleca Wojciech Głuszek (Fankomiks)

Usagi Yojimbo autorstwa Stana Sakaiego to cykl komiksów przygodowych osadzonych w realiach szesnastowiecznej Japonii. Bohater, samotny ronin, podróżuje po kraju, doskonaląc umiejętności samurajskie i szukając spokoju. Brzmi banalnie, ale to nie jest zwykła opowieść. W komiksie po mistrzowsku przedstawiono kulturę Japonii, nie tylko samurajów z ich kodeksem bushidō, ale także napotykanych po drodze zwykłych ludzi. Są też stwory z mitologii – demony i bóstwa. Poznajemy plejadę krwistych, świetnie przedstawionych postaci – przyjaciół tytułowego Usagiego i jego zaciekłych wrogów. Te postaci żyją, są prawdziwe, jesteśmy w stanie uwierzyć w ich motywy i działania. Nie są zatem tylko rekwizytami zapełniającymi opowieść. Powstająca od ponad 30 lat saga to kilkadziesiąt krótszych opowiadań i dłuższych historii ciągnących się na kartach kilku tomów. Są tam opowieści śmieszne i lekkie, smutne i pouczające, narracje obyczajowe, kryminalne, fantastyczne i z pogranicza horroru. Usagi Yojimbo to świetny komiks dla każdego – niech nie zmyli was styl rysowania i świat zapełniony przez antropomorfizowane zwierzęta, jak sam bohater, który jest… królikiem. Stan Sakai potrafi opowiadać w taki sposób, że nie można oderwać się od komiksu.

Poleca Kinga Borowiecka-Woźniakiewicz (Książkoteka)

Super byłoby uczyć się historii, mając możliwość oglądania dawnych wydarzeń na żywo! Taką sposobność ma dwunastoletni Aleks, bohater książki Mieszko, ty wikingu! autorstwa Grażyny Bąkiewicz, pierwszego tomu serii Ale historia…. Za pomocą urządzenia wmontowanego w szkolną ławkę może wraz ze swoją klasą przenosić się w czasie i na własne oczy oglądać to, czego my możemy dowiedzieć się jedynie z książek. Aleks cofa się w czasie do X wieku, by sprawdzić, kim tak naprawdę był Mieszko I. Akcja toczy się wartko, nie brakuje zaskakujących zwrotów akcji i fascynujących przygód, niejednokrotnie zabawnych i pouczających. Czytając ją, dowiemy się, jakie przygody spotkały naszego bohatera, ale także jak mogło wyglądać życie w średniowieczu: jak mieszkano, co jedzono, jak się ubierano. Dodatkowymi atutami książki są ilustracje i minikomiksy Artura Nowickiego, które pomogą przekonać do lektury nawet najbardziej opornych czytelników. Książka z pewnością przypadnie do gustu młodym miłośnikom historii, zwłaszcza historii Polski. Rekomendowałbym ją jednak także tym, którzy uważają, że historia jest nudna – po lekturze tej pozycji mogą zmienić zdanie!

Poleca Agnieszka Wenderska (De Revolutionibus)

Zepchnięcie Wichrowych Wzgórz w krąg tak zwanej „literatury kobiecej” już od dawna prowadzi do zawężenia grona potencjalnych czytelników tej powieści. Emily Brontë stworzyła tymczasem arcydzieło, które czytać możemy z wielu perspektyw. Choćby takiej, że Katarzyna Earnshawn, główna bohaterka opowieści, nie jest kolejną panną z bogatego domu, która życie podporządkowuje kaprysom. Jej majątek i rola społeczna są przeszkodą w samorealizacji i życiu w zgodzie z własnymi pragnieniami. Jest to wątek, który 150 lat później w innym wymiarze dotyka kobiet współczesnych. W powieści znajdziemy też historię Heathcliffa, który jako dziecko znalezione na ulicy już zawsze skazany jest na poniżenia i przemoc, z czego nie może wyniknąć nic innego, jak zgorzknienie i chęć zemsty. Wichrowe Wzgórza czytać można zarówno jako nawiązujący do gotyckich tradycji romans, jak i powieść wpisującą się w problematykę kategorii rasy, klasy i płci. Właśnie ta wielość możliwych interpretacji świadczy o bogactwie książki Brontë.

Poleca Paulina Bandura (Księgarnia Pod Globusem)

Jak pisać o bezpłodności? Jak opowiedzieć o relacjach kobiety i mężczyzny, którzy mieli stworzyć rodzinę, ale nie mogą? Złagodzić czy rozbudzić emocje? Pozwolić bohaterom krzyczeć, czy kazać im cierpieć w milczeniu? Andrzej Muszyński w książce Bez. Ballada o Janie i Władku z jurajskiej doliny daje takiej historii scenografię podkrakowskiej wsi. Swojsko, zielono, daleko od cywilizacji, ale jak to na wsi – nie ma łatwego życia. Z Krakowa trzeba jechać kilka godzin autobusem po dziurawych drogach. Właśnie tam Władek pojechał i zamieszkał; bo poznał Aśkę i zakochał się w niej. Wzięli ślub, lecz dzieci się nie pojawiły. Władek szukał ukojenia w kościele, Joanna – wśród roślin i radioodbiorników. Autor kluczy, wraca do przeszłości, powoli mierząc się z teraźniejszością. Czy widzi dla Aśki i Władka przyszłość? Czy oni widzą ją dla siebie? Dużo jest w tej książce nieporządku, braków, otwierania drzwi, których się nie umie (nie chce?) zamknąć. Ten chaos może czytelnika wytrącić z równowagi. Jest jednak w pisaniu Muszyńskiego mocno obecna magiczna warstwa. Sprawia, że czytając, czujemy się, jakbyśmy siedzieli na progu chałupy w jurajskiej dolinie i słuchali opowieści sąsiada. Dla tego uczucia warto sięgnąć po książkę.

***

Fankomiks to unikatowa w skali kraju specjalistyczna księgarnia i antykwariat stworzony z myślą o fanach komiksu, szeroko rozumianej fantastyki i gier planszowych. Wybrane zeszyty Usagi Yojimbo można zamówić w ramach akcji Książka na telefon: fankomiks@interia.pl, tel. 575 516 490.

Książkoteka to urocze miejsce pełne najlepszej literatury dla najmłodszych we wszystkich przedziałach wiekowych. Książkę Mieszko, ty wikingu! (oraz mnóstwo innych pozycji) można zamówić w ramach akcji Książka na telefon: ksiazkoteka.ksiegarnia@gmail.com, tel. 797 926 010.

Tego miejsca nie trzeba przedstawiać krakusom! Księgarnia i kawiarnia De Revolutionibus został założona w 2013 roku z inicjatywy twórców Centrum Kopernika. To miejsce wypełnione dobrym słowem. W dwóch skrzydłach księgarni położonej w pałacu Larischa przy ulicy Brackiej znaleźć można zarówno świetny wybór literatury naukowej i popularnonaukowej, jak i ambitną selekcję najlepszej współczesnej prozy i reportażu. Szczególnie mocnym punktem księgarni są nowe wydania klasyki literatury pięknej, polskiej i światowej. Wichrowe Wzgórza można kupić w sklepie internetowym księgarni: www.derevolutionibus.pl.

Księgarnia Pod Globusem to jeden z bardziej znanych literackich adresów Krakowa, umiejscowiona – wraz z siedzibą Wydawnictwa Literackiego – w pięknych zabytkowych przestrzeniach dawnego domu Izby Przemysłowo-Handlowej przy ulicy Długiej 1 zwieńczonego charakterystyczną iglicą z globusem. Pracownicy chętnie dzielą się swoją wiedzą na temat szerokiego asortymentu księgarni, umiejętnie doradzając i przytomnie odradzając (!) w czytelniczych dylematach. Książkę Bez. Ballada o Janie i Władku z jurajskiej doliny można zamówić w sklepie internetowym księgarni: www.liberglob.pl.

W cyklu Z księgarskiej półki prezentujemy recenzje przygotowane przez krakowskich księgarzy. Współpraca ta jest elementem programu ochronnego Księgarnie odporne realizowanego przez Miasto Kraków i Krakowskie Biuro Festiwalowe w związku z kryzysem gospodarczym wywołanym przez pandemię koronawirusa. Polecane książki można zamówić bezpośrednio u księgarzy, wspierając lokalną przedsiębiorczość w tym trudnym dla wszystkich czasie. Opisy księgarń przygotował Krzysztof Żwirski.

Literatura na kwarantannie

W marcu nasza rzeczywistość zmieniła się z dnia na dzień – musieliśmy przystosować się do pracy w domu czy zdalnej nauki. Tylko książki pozostały te same!

Na sytuację związaną ze stanem epidemicznym w Polsce szybko zareagowało środowisko literackie – księgarze, wydawcy, krytycy, bibliotekarze, sami pisarze i w końcu czytelnicy. Lawinowo wysypały się zachęty i apele, by przez domową izolację przejść z książką w ręce. Kolejne zestawienia „lektur na czas kwarantanny” cieszyły się dużym zainteresowaniem. A życie literackie przeniosło się do internetu.

Intensywna promocja czytelnictwa to jednak nie wszystko. Jeszcze nigdy nie mieliśmy tak łatwego dostępu do naszych ulubionych pisarzy. Kiedyś widywaliśmy się z nimi jedynie podczas kameralnych spotkań autorskich. Dziś goszczą regularnie w naszych domach, zwracając się do nas prosto z ekranów komputerów. Od spotkania z pisarzem dzieli nas tylko przycisk „play”. Specjalne wydarzenia przez siedem tygodni przygotowywało Stowarzyszenie Unia Literacka, które skupia czołowych polskich twórców literatury. Codziennie oglądaliśmy autorów na Facebooku podczas przeciwwirusowych spotkań literackich online Ul z książkami. Pisarze czytali fragmenty swoich tekstów, opowiadali o warsztacie pisarskim czy literackich planach na przyszłość. Przed kamerą zasiedli m.in.: Dorota Masłowska, Barbara Gawryluk, Jakub Żulczyk, Miłosz Biedrzycki, Joanna Bator, Stefan Chwin, Inga Iwasiów, a nawet noblistka Olga Tokarczuk. Cykl Unii Literackiej zakończył się 4 maja, jednak nadal można obejrzeć materiały wideo na Facebooku.

Wirtualne spotkania z autorami organizują nadal m.in. Kraków Miasto Literatury UNESCO, Empik czy Wydawnictwo Literackie. Wydarzenia te stały się egalitarną formą obcowania z pisarzami, nie ogranicza nas bowiem czas i miejsce. Tego typu inicjatywy z pewnością zostaną z nami na dłużej również po zakończeniu kwarantanny.

Do spotkań dołączyły też wykłady. Serię interdyscyplinarnych prelekcji online poświęconych tematyce literackiej i okołoksiążkowej organizuje Kraków Miasto Literatury UNESCO. W ramach cotygodniowego cyklu Wszystkie strony książki wysłuchaliśmy już opowieści dr Małgorzaty Majewskiej o karmieniu mózgu książkami i innych korzyściach płynących z lektury oraz dr hab. Moniki Świerkosz – o książkach bezwstydnych. Czekamy na więcej!

Dla tych, którzy tęsknią do omawiania książek, co tydzień organizowane są domowe Lekcje czytania z Grzegorzem Jankowiczem. Wystarczy przeczytać wskazany wcześniej tytuł, a następnie posłuchać znawcy literatury, który wskaże nam kierunki interpretacji tekstu. Bezpośrednia interakcja z innymi czytelnikami jest natomiast możliwa raz w miesiącu podczas spotkań Klubu Książki Przewrót na Skypie.

Nowa rzeczywistość na kwarantannie może też dla nas samych stać się inspiracją do pisania. Nic nie stoi na przeszkodzie, by przelane na papier myśli zgłosić do konkursu Pamiętnik pandemii organizowanego m.in. przez Instytut Kultury Polskiej i Uniwersytet Warszawski. Natomiast Instytut Literatury w Krakowie ogłosił konkurs Dziennik pandemiczny. Zgłaszane teksty mają być osobistym świadectwem zmian zachodzących w sferach prywatnej, zawodowej, społecznej i politycznej. Najlepsze fragmenty zwycięskich diariuszy zostaną opublikowane w zbiorczych tomach lub pojawią się na łamach czasopism.

Jednak czołowym literackim głosem nawiązującym do epidemii koronawirusa, który pojawia się regularnie w formie powieści w odcinkach, jest kryminał Szczepana Twardocha i Łukasza Orbitowskiego Na zarazę Zarazek. Główny bohater, detektyw Zdzisław Zarazek prowadzi śledztwo we współczesnej Polsce w warunkach epidemicznych… Autorzy piszą powieść na zmianę, a poszczególne rozdziały powstają spontanicznie w reakcji na zmieniającą się w ekspresowym tempie codzienność. Teksty publikowane są na stronie www.nazarazezarazek.pl.

A jeśli ktoś chciałby odpocząć od tematów związanych z pandemią, może wybrać się w sentymentalną podróż w przeszłość. Na facebookowym profilu Festiwalu Conrada znajdziemy materiały wideo z ubiegłych edycji wydarzenia – m.in. wykład mistrzowski Siri Hustvedt z 2017 roku bądź spotkanie z Chimamandą Ngozi Adichie (2019). Na stronie internetowej Krakowa Miasta Literatury UNESCO przeczytamy natomiast fragmenty przewodnika Kraków. Opowieść o literackim mieście lub zagłębimy się w archiwalne numery „Czasu Literatury” w formie elektronicznej.

A na koniec – wirtualne wydarzenie literackie dla najmłodszych (choć nie tylko)! Kraków Miasto Literatury UNESCO publikuje codziennie na swoim profilu na Facebooku nagrywane przez znanych pisarzy i twórców literatury dziecięcej Czytanie na drugie śniadanie. Bajki, opowiastki, wierszyki czy komiksy czytali już m.in. Michał Rusinek, Grzegorz Kasdepke, Sylwia Chutnik, Rafał Kosik, Joanna Olech, Małgorzata Swędrowska, Marcin Wicha, a także… prezydent Krakowa Jacek Majchrowski.

Ogłoszony pod koniec kwietnia raport Biblioteki Narodowej wskazywał, że czytanie przynajmniej jednej książki w ciągu roku deklaruje ledwie 39% Polaków. Czy nowa rzeczywistość epidemiczna sprawi, że czytanie wejdzie nam w nawyk? Z pewnością pokażą to kolejne rankingi. (am)

Czas zarazy

W oczekiwaniu na Copernicus Festival online rozmawiamy z prof. Bartoszem Brożkiem, członkiem rady programowej festiwalu, który opowiada o jego aktywności w sieci oraz o roli nauki w czasach pandemii.

Karnet: Copernicus Festival od lat stara się wyjść z zagadnieniami naukowymi poza uniwersyteckie mury. Czy pandemia koronawirusa nie jest paradoksalnie czynnikiem sprzyjającym szerzeniu tej idei?

Prof. Bartosz Brożek: Rzeczywiście, jednym z założeń Copernicus Festival jest „wychodzenie“ z nauką poza mury uczelni – spotykamy się w muzeach, salach koncertowych i innych przestrzeniach niekojarzonych zwykle z działalnością naukową. Wynika to z głębokiego przekonania, że nauka nie jest czymś odrębnym od kultury, ale jej istotną częścią. Obecny kryzys pandemiczny – przynajmniej w dłuższej perspektywie – niewątpliwie wzmacnia ten przekaz. Widzimy jasno, jak istotną rolę nauka odgrywa w naszym życiu: w prognozowaniu zjawisk (rozwoju epidemii, zbliżającego się kryzysu ekonomicznego), identyfikowaniu zagrożeń, poszukiwaniu rozwiązań praktycznych problemów. Myślę też, że z czasem będzie to jeszcze bardziej widoczne. Będziemy potrzebować nauki – i to nie tylko nauk przyrodniczych – żeby poradzić sobie ze społecznymi skutkami tego bezprecedensowego kryzysu. Psychologia, socjologia, prawo, filozofia czy ekonomia będą niezbędne, by zrozumieć, co się dzieje i jak odnaleźć się w nowym świecie.

Jesteśmy obecnie świadkami przeniesienia większości wydarzeń kulturalnych do internetu. Copernicus Festival w poprzednich latach również umożliwiał uczestnictwo w wykładach online. Co skłoniło państwa do podjęcia takiej decyzji wtedy, kiedy nie było to jeszcze konieczne?

Internet jest wspaniałym narzędziem, które pozwala dotrzeć do ogromnej rzeszy odbiorców, znacznie większej niż wydarzenia organizowane w określonym miejscu i czasie. Nagrania wykładów, debat czy koncertów mają też tę właściwość, że – przynajmniej potencjalnie – mogą zostać z nami na zawsze. Można do nich w każdej chwili powrócić i odnaleźć nowe idee i inspiracje. Stąd już na początku swojej działalności podjęliśmy decyzję, by nagrywać te wydarzenia festiwalowe, które się do tego nadają. W ten sposób łączymy najlepsze cechy dwóch światów – fizycznego, w którym w wyjątkowy sposób można doświadczać dyskusji wokół największych idei, i cyfrowego, który pozwala na spokojniejszy i głębszy namysł nad tymi ideami.

Do każdej edycji Copernicus Festival przypisane zostało konkretne hasło. W poprzednich latach było to między innymi piękno, przypadek, a w przypadku ostatniej edycji – język. W jaki sposób wybierane są motywy kolejnych odsłon festiwalu?

Zawsze jest to przedmiotem dyskusji, ale opartej na pewnych kluczowych założeniach. Chodzi nam o to, aby znaleźć taki temat, który pozwoli pokazać pewnego rodzaju jedność nauki: że istnieją kluczowe problemy, które badać można za pomocą różnych metod i z różnych punktów widzenia, tworząc w ten sposób fascynujący wielowymiarowy obraz. Takim tematem jest na przykład język, który można analizować z perspektywy językoznawstwa, psychologii, matematyki, teorii ewolucji, filozofii itd. Takie tematy pozwalają też pokazać związki nauki z innymi obszarami kultury – literaturą, sztuką, sportem, kuchnią czy kinematografią. Najważniejsze jednak jest to, że wybierane przez nas tematy powiązane są z „wielkimi pytaniami“ – najważniejszymi pytaniami, które człowiek może sobie zadać. Dyskusje o takich problemach są szczególnie ważne w czasach fake news, zaniku autorytetów i przekazów medialnych szukających na siłę sensacji.

Czego możemy się spodziewać po kolejnej edycji Copernicus Festival?

W związku z pandemią musieliśmy na nowo przemyśleć tegoroczną edycję festiwalu. Podjęliśmy decyzję, aby przenieść ją w całości online. Wymaga to, oczywiście, zasadniczych zmian w naszych przygotowaniach. Nie chcemy po prostu kopiować naszych festiwalowych pasm do internetu, tylko spróbować lepiej wykorzystać możliwości, które daje działanie w świecie wirtualnym. Z tego względu przenosimy Copernicus Festival na wczesną jesień. Równocześnie jednak nie chcielibyśmy zawieść naszych widzów, przyzwyczajonych do udziału w nim pod koniec maja. Tegoroczna edycja poświęcona będzie czasowi. Z tego też względu na koniec maja przygotujemy „mini-festiwal“, swoistą uwerturę do pełnego festiwalu, zatytułowaną „Czas zarazy“. Mam nadzieję, że będzie to miła niespodzianka dla naszych stałych widzów.

Festiwal publikuje wiele treści na kanale Copernicus Center for Interdisciplinary Studies w serwisie YouTube. Które z udostępnionych materiałów poleciłby pan szczególnie?

Kanał YouTube Centrum Kopernika zawiera ponad tysiąc filmów – nagrań wykładów, debat, koncertów, a także krótkie serie filmów popularnonaukowych. Trudno mi wskazać te treści, które szczególnie zasługują na polecenie. Staramy się, żeby wszystkie nasze filmy prezentowały najwyższy poziom merytoryczny, a równocześnie były przyjazne dla widzów. W tym kontekście warto zapewne zwrócić uwagę na tworzone przez nas serie programów dokumentalnych. Na naszym kanale można też „przeżyć na nowo“ poprzednie edycje festiwalu – wysłuchać wykładów gwiazd, wziąć udział w Śniadaniach Mistrzów albo wczuć się w atmosferę organizowanych przez nas w ubiegłych latach koncertów. Chciałbym też polecić wszystkim Copernicus College (www.copernicuscollege.pl). Jest to pierwsza polska platforma massive open online courses, gdzie można, całkowicie za darmo, wziąć udział w kilkudziesięciu kursach na poziomie akademickim z takich dziedzin, jak filozofia, kosmologia, nauki kognitywne, teologia, biologia ewolucyjna, psychologia, chemia czy prawo. Kursy wzbogacone są o materiały dodatkowe, quizy i egzamin online. Każdy, kto zda egzamin, może otrzymać elektroniczny certyfikat.

Rozmawiał Wojtek Zając

Prof. Bartosz Brożek – filozof, prawnik, kognitywista. Pracownik Katedry Filozofii Prawa i Etyki Prawniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych.

Cykl rozmów „Czas zarazy“ o tym, czym jest pandemia, co o nowym koronawirusie mówi nauka i jak walczy z nim medycyna, a także jak radzić sobie z wyzwaniem izolacji społecznej i fake newsami odbędzie się online w dniach 19-24 maja.

www.copernicusfestival.com

www.youtube.com/user/CopernicusCenter

2 × Rzepecki

W Bunkrze Sztuki dzisiejszy Adam Rzepecki spotyka się z samym sobą z początków twórczości. Oba etapy jego życia spina specjalnie przygotowana rzeźba, która dała tytuł wystawie.

Krakowski artysta Adam Rzepecki uprawia malarstwo i fotografię, tworzy wideo, performanse i instalacje. Od 1979 roku jest członkiem Grupy „Łódź Kaliska”, a od 1990 – grupy Stacja Pi.Stacja. W latach 80. współtworzył niezależne środowisko artystyczne, które przyjęło nazwę „Kultura Zrzuty”. Rozpoznawalność przyniosła mu praca Matka Boska z wąsami oraz Projekt pomnika ojca Polaka, w którym autor pozuje niczym karmiąca matka Polka. Na wystawie Stary Rzepecki patrzy na młodego Rzepeckiego w Bunkrze Sztuki siedemdziesięcioletni autor podsumowuje dotychczasowe życie i dorobek.

Pierwsza część wystawy obejmuje prace, przede wszystkim fotografie, które w większości powstawały w latach 70. i 80. Układają się one w kilka grup tematycznych, takich jak: eksperymenty formalne z medium fotograficznym, doświadczenia z performansem, ironiczna refleksja na temat statusu artysty („Od dzisiaj udaję artystę”), dialog z dokonaniami innych twórców, swoboda artystyczna, fenomen „Kultury Zrzuty” oraz podział na sztukę męską i inną. Kontekst dla dzieł z tego okresu tworzą wybrane prace artystów, którzy wywarli wpływ na Rzepeckiego: Grupy „Łódź Kaliska”, Andrzeja Różyckiego, Marka Janiaka, Jacka Kryszkowskiego, Zbigniewa Libery, Grupy SEM, Anastazego Wiśniewskiego, Ryszarda Grzyba, Tibora Várnagyiego i poety Miłosza Biedrzyckiego. Tę retrospektywną partię ekspozycji galeria udostępnia także częściowo na stronie internetowej.

Kojarzony przede wszystkim z ruchem alternatywnym artysta w ostatnich latach zwrócił się ku komentowaniu rzeczywistości wewnętrznej. Trudne doświadczenia – przebyta choroba, a później proces zdrowienia – skłoniły go do postrzegania życia w kontekście wszechświata i wieczności, co znalazło odzwierciedlenie w takich pracach, jak Tryptyk z bucikami, cykle Natura morte i Czerwie czy w przedstawieniach nieba, które będzie można zobaczyć w drugiej części wystawy. (dd)

Otwarcie wystawy 19 maja. Regulamin zwiedzania będzie dostosowany do zaleceń sanitarnych.

www.bunkier.art.pl

Spacerujmy wirtualnie

Wybierzmy się na wędrówkę online z Centrum Kultury Podgórza w poszukiwaniu sekretów do odkrycia i miejsc, gdzie historia działa na wyobraźnię.

W jego siedzibie głównej i 18 filiach zawsze było wesoło i gwarno. Napięty grafik zajęć i warsztatów przeplatał się z koncertami, wykładami i wieloma innymi wydarzeniami kulturalnymi. Mimo że obecnie ze względów bezpieczeństwa sale są puste, a na korytarzach panuje cisza, Centrum Kultury Podgórza nie zwalnia tempa i wciąż spotyka się z mieszkańcami Krakowa – w przestrzeni wirtualnej. „Epidemia i konieczność izolowania się zaskoczyła nas wszystkich. Nie wywieszamy jednak białej flagi i stopniowo przechodzimy w tryb online – na maj przygotowaliśmy kolejne ciekawe propozycje. Serdecznie zachęcam naszych dotychczasowych i nowych gości: spotkajmy się w sieci!” – mówi Anna Grabowska, dyrektor Centrum.

Na początek ruszamy na spacer online po zakamarkach jego siedziby głównej, zabytkowego budynku przy ulicy Sokolskiej, w którym już w 1883 roku uczyły się dzieci z podgórskich rodzin. Opowieść o starej szkole to wirtualne oprowadzanie po przestrzeni wypełnionej skarbami i historiami. Co się stało z pięknym witrażem przedstawiającym Tadeusza Kościuszkę? Cóż tajemniczego hodowano w małym ogródku? Kim był tercjan i dlaczego siał postrach wśród uczniów? I co właściwie robią smoki na drugim piętrze? Odpowiedzi na te i mnóstwo innych pytań poznamy, oglądając pięcioodcinkowy wykład opublikowany na profilu facebookowym instytucji.

Komu nie dość wędrówek i chętnie zwiedziłby więcej, niech śmiało korzysta z wirtualnych spacerów po okolicach Krakowa udostępnianych na Facebooku. Nie wychodząc z domu, podążymy szlakiem podkrakowskich dworków liczącym około czternastu kilometrów. Na trasie zobaczymy chociażby neorenesansowy dom w Ruszczy wzniesiony przez rodzinę Popielów, który w czasach swojej świetności gościł takie osobowości, jak poetę i dramaturga Karola Huberta Rostworowskiego czy wizytatora apostolskiego Achille Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI). Poznamy posiadłość na Wzgórzach Krzesławickich zakupioną w 1876 roku przez Jana Matejkę za pieniądze uzyskane ze sprzedaży obrazu Stefan Batory pod Pskowem, a także zespół dworski z „wieżyczką-strzelnicą” w mieszczącym się niedaleko Boleniu – wieś należała niegdyś do Heleny Unierzyskiej, córki malarza. Natomiast podczas wirtualnego spaceru w Lasku Wolskim odkryjemy Gumańczy Dół, fort piechoty z końca XIX wieku wybudowany jako element Twierdzy Kraków (systemu austriackich fortyfikacji okalających miasto), a także Panieńskie Skały, w których według legendy w trakcie najazdu tatarskiego w XIII wieku schroniły się zakonnice z klasztoru ss. Norbertanek na Zwierzyńcu. Kolejne wirtualne spacery w przygotowaniu!

Dla prawdziwie głodnych podróży 28 maja przygotowano spotkanie na kanale YouTube w ramach Klubu Podróżnika Ośrodka Ruczaj. Gość specjalny, przewodnik i podróżnik Borys Tynka w transmisji na żywo „oprowadzi” nas po skwerach i plażach Odessy, zaułkach i parkach Kijowa oraz odkryje przed nami sekrety Czarnobyla. Podpowie również, jak zorganizować ekonomiczny i ciekawy wyjazd w te strony, kiedy już sytuacja wróci do normy i znów będzie można wyruszyć na poszukiwanie przygód. Czekamy z niecierpliwością! (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Centrum Kultury Podgórza.

www.ckpodgorza.pl

www.facebook.com/CentrumKulturyPodgorza

Aż po horyzont

Dostęp do kultury jest równie ważny, co dbałość o zdrowie psychiczne, o czym nie zapomina Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki”.

Liczba wydarzeń kulturalnych odbywających się obecnie w przestrzeni wirtualnej jest ogromna, a dostęp do nich niemal nieograniczony – w domowym zaciszu każdy może wybrać coś dla siebie, i to o dowolnej porze dnia i nocy. Ważne jest jednak, aby w czasach utrzymywania przymusowego dystansu społecznego nie zapominać o rozmowie z drugim człowiekiem, zaglądaniu w głąb duszy i dbaniu o zdrowie psychiczne – co możliwe jest także przez internet.

Jednym z ważniejszych cykli prowadzonych obecnie przez Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki” są Horyzonty powstałe na gruncie wcześniejszej Akademii Mózgu. Zainaugurowane w styczniu tego roku spotkania o charakterze popularnonaukowym koncentrują się na człowieku i rozmaitych aspektach jego funkcjonowania – od umysłu, przez ciało, aż po psyche. Ich gośćmi są specjaliści, którzy z perspektywy nauki, jej różnych teorii i doświadczeń starają się odpowiedzieć na wciąż aktualne pytania o to, kim jesteśmy i dokąd zmierzamy. Kolejne wydarzenie online w ramach Horyzontów poświęcone zostanie utrzymywaniu równowagi emocjonalnej w czasach pandemii i radzeniu sobie z izolacją społeczną. Poprowadzi je 12 maja dr Bożena Gulla. Podczas dyskusji będziemy mogli podzielić się doświadczeniami oraz zapoznać z garścią praktycznych porad psychologicznych.

Czas kwarantanny jest ciężki dla wszystkich, także dla ludzi młodych. W stworzonej przez Centrum Strefie Nastolatka zawsze mogą oni liczyć na dobre słowo – wystarczy napisać na adres e-mail: strefanastolatka@gmail.com.

Choć siedziba domu kultury jest fizycznie zamknięta, pracownicy ośrodka starają się być niezmiennie otwarci na potrzeby dzieci, młodzieży i dorosłych, którzy ich do tej pory odwiedzali. Dla pasjonatów muzyki na profilu facebookowym transmitowane są na żywo lekcje gry na gitarze z Jackiem Korohodą oraz śpiewu białego z Agnieszką Szeptalin w grupie „Barwy i brzmienia”. Bogdan Chmura regularnie przygotowuje miniwykłady Spacerkiem po klawiaturze dotyczące instrumentów i teorii muzyki. Do sieci przeniosły się również warsztaty taneczne Five, six, seven, eight, podczas których poznajemy podstawowe kroki tańców tradycyjnych z całego świata oraz ciekawostki dotyczące danego kraju i jego kultury. Natomiast najważniejsze fakty, wydarzenia i ciekawostki z zakresu historii sztuki przybliżają zarówno młodszym, jak i starszym publikowane dwa razy w tygodniu zabawne i opatrzone zdjęciami felietony Anny Podczaszy w ramach cyklu Mrówkojada zapiski o sztuce.

Dla miłośników dalekich wojaży w czwartki z facebookowego fanpage’a Dworku Białoprądnickiego wyrusza Pociąg do podróży. „Przewodnikami” tych wirtualnych spotkań są wędrowcy, którzy zwiedzili ciekawe zakątki świata i chcą podzielić się wspomnieniami, fotografiami, nagraniami, a także praktycznymi wskazówkami. 14 maja Artur Gorzelak opowie, jak wygląda podróż koleją transsyberyjską oraz czy przy temperaturze minus 30 stopni Celsjusza istnieje ryzyko wpadnięcia do wód Bajkału. Z kolei 28 maja przyjrzymy się bliżej Andamanom – rajskim wyspom leżącym na Oceanie Indyjskim. Kasia, Marek i Malwina Szewczyk zdradzą , jak dostać się do tego mało znanego miejsca, które oferuje widoki turkusowego morza i białego piasku, ale też spotkania z... krokodylami i rekinami. (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki”.

www.dworek.eu

www.facebook.com/dworek.bialopradnicki

Papieski fenomen

Kiczowate przedmioty z powielanym w nieskończoność wizerunkiem, a nawet papieskie tatuaże – kult św. Jana Pawła II przybiera często dziwaczne formy. Jak fenomen „polskiego papieża” pokazują artyści?

Z okazji przypadającego 18 maja stulecia urodzin Karola Wojtyły (1920-2005) Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie przygotowało prezentację Papież. To już druga wystawa MOCAK-u przywołująca różnorodne wypowiedzi artystyczne odnoszące się do postaci św. Jana Pawła II. Poprzednia miała miejsce tuż po jego kanonizacji w 2014 roku.

Punkt wyjścia obecnej ekspozycji stanowią prace z Kolekcji MOCAK-u – dzieła Rafała Bujnowskiego i Volkera Hildebrandta. Skupiają się one na masowej produkcji wizerunków papieża, kulcie przedmiotów, z którymi miał styczność, oraz na sposobie prezentacji przez media istotnych dla jego pontyfikatu wydarzeń. Prace dziewięciu pozostałych autorów poświęcone są różnym aspektom obecności Jana Pawła II w świadomości społecznej. Niektórzy autorzy odnoszą się bezpośrednio do wydarzeń z czasu pontyfikatu: pielgrzymek do ojczyzny (Wojciech Plewiński, Hubert Czerepok) czy zamachu w 1981 roku (Edward Dwurnik, Mounir Fatmi), inni pokazują, jak bardzo w naszej świadomości utrwaliły się obrazy tych wydarzeń wykreowane przez media (Marcin Maciejowski, The Krasnals). Powszechnym przejawem fascynacji Janem Pawłem II jest komercjalizacja jego wizerunku, który napotkać można na zniczach, breloczkach, lampkach czy butelkach (Peter Fuss). Innym jej przykładem może być chęć budowania wspólnoty poprzez tworzenie zbiorowego portretu papieża (Piotr Uklański). Okazuje się, że kult świętego Jana Pawła II przybiera czasem nawet tak kontrowersyjne formy, jak wykonanie sobie tatuażu z jego wizerunkiem (Mateusz Sarzyński).

Autorem eseju w publikacji towarzyszącej wystawie jest prof. Stanisław Obirek – teolog, historyk, antropolog kultury, były jezuita. W 2015 roku wydał książkę Polak katolik?, w której zawarł diagnozę polskiego katolicyzmu. (dd)

Otwarcie MOCAK-u planowane jest na 12 maja. Termin może ulec zmianie. Regulamin zwiedzania będzie dostosowany do zaleceń sanitarnych.

www.mocak.pl

Natura zobrazowana

Rozkwit wiosny sprawia, że coraz bardziej brakuje nam swobodnego kontaktu z przyrodą. W Krakowie czekamy też niecierpliwie na otwarcie wyjątkowej wystawy – o naukowych i artystycznych fascynacjach dziełami natury.

Wystawa Rośliny i zwierzęta. Atlasy historii naturalnej w epoce Linneusza to jedenasty wspólny projekt Międzynarodowego Centrum Kultury i Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, a zarazem pierwszy współtworzony z Instytutem Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk. „Nasza ekspozycja jest okazją do przypomnienia jednej z najważniejszych (a ciągle nie dość dostępnej dla publiczności) kolekcji sztuki graficznej, którą szczyci się Kraków” – zapowiada długo oczekiwaną ekspozycję Agata Wąsowska-Pawlik, dyrektorka MCK. Na szczęście z początkiem maja można było wznowić przerwane w marcu przez kwarantannę prace nad montażem wystawy.

Piękniejsze niż pierwowzory

Atakowani zewsząd cyfrowymi obrazami nie zdajemy sobie sprawy, że świat przyrody został doskonale zobrazowany i udokumentowany na długo przed powstaniem współczesnych technologii – i to nie tylko z myślą o jego poznaniu, ale i o rozkoszy dla oczu. W zbiorach PAU i PAN w Krakowie znajdują się zachowane w idealnym stanie publikacje uznawane za kamienie milowe europejskiej historii naturalnej. Są wśród nich słynne i wybitne graficznie albumy ornitologiczne i botaniczne tworzone od XVI do XIX wieku. Choć podstawowym przeznaczeniem atlasów historii naturalnej było zastosowanie naukowe, to kunszt opracowujących je rytowników i drukarzy, niezwykła precyzja wykonania oraz estetyczna stylizacja czynią z nich także dzieła sztuki.

W Galerii MCK zobaczymy ponad 40 atlasów flory i fauny (otwarte woluminy i luźne karty), niemal 400 prac z wizerunkami ryb i ponad 90 oryginalnych wielkoformatowych plansz z przedstawieniami ptaków i roślin. Pokazane zostaną w większości nigdy nieprezentowane grafiki i teki, w tym słynne dzieło humanisty Ulissesa Aldrovandiego, prace znanej przyrodniczki Marii Sibylli Merian, a także opracowania Georges’a Cuviera, Eleazara Albina czy François Levaillanta. „Wspomniane dzieła ustaliły w pewnym momencie wyrafinowany standard i niemal ponadczasowy styl ilustracji przyrodniczej, która pod pewnymi względami wciąż ujawnia przewagę nad fotografią. Badacz, malarz, rysownik, a wreszcie rytownik i kolorysta tworzyli wspólnie precyzyjną, zdecydowaną wypowiedź” – wyjaśnia kurator wystawy, projektant i grafik Krzysztof Radoszek.

„Grafika nowożytna pozostaje zatopiona w czerniach i szarościach” – zauważa dr Anna Olszewska, współkuratorka ekspozycji ze strony Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie. „Tymczasem w XVIII wieku niespodziewanie zakwita rynek ilustracji przyrodniczej. Żaden inny element świata widzianego nie został wówczas opracowany z takim nakładem środków i talentu”. Wśród hiperrealistycznych ręcznie kolorowanych rycin oraz barwnych miedziorytów odnajdujemy subtelne, drobiazgowo wyrysowane kwiaty, wizerunki swojskich zwierząt, majestatyczne portrety egzotycznych ptaków, a także niezliczone kształty ryb i wzory motyli. Ukazane na rycinach elementy fauny i flory często wydają się prawdziwsze i bardziej barwne niż ich naturalne pierwowzory.

Dzika i oswojona

Inspirację dla scenariusza wystawy stanowiły tablice z dawnych encyklopedii Larousse’a: zestawione w czterech odsłonach eksponaty poprowadzą nas w poprzek granic, stuleci i bibliotecznych katalogów. Prolog ekspozycji – Ostęp – zwróci uwagę na rodzime gatunki, które można obserwować i identyfikować w naszej strefie klimatycznej. Kolejna sala będzie podróżą w egzotyczne Zamorze – pełne rajskich ptaków, motyli i roślin odkrywanych podczas wypraw i naukowych ekspedycji w odległe zakątki, odnajdywanych w dżungli lub pod wodą. Prezentowany tu zbiór kilkuset wizerunków ryb zachwyci nie tylko akwarystów! Dział Stół zaprosi do dyskusji o rolnictwie, współczesnych dietach oraz globalnym wymiarze tych kwestii. W epilogu prezentacji wystąpi natomiast lokujący się na pograniczu świata natury i kultury Ogród – być może ukazane w nim bogactwo świata roślin ozdobnych stanie się dla kogoś inspiracją do podjęcia własnych prób ogrodniczych?

Zachwyt i troska

„Czy zaspokajana setkami obrazów ciekawość zmienia relacje człowieka ze światem zwierząt i roślin? Czy otwiera na dalszą eksplorację obcego świata, czy dzięki niej zaczynamy go szanować?” – zastanawia się dr Anna Olszewska. Wybrane przez kuratorów prace z jednej strony budzą podziw dla pasji dawnych uczonych i kunsztu rytowników, z drugiej wywołują refleksje na temat ich współczesnych kontekstów: ekologii, powrotu do uważnego zainteresowania naturą, zdrowego żywienia i diety. Natura – niegdyś pierwotna, trwała i dostępna na wyciągnięcie ręki – obecnie kojarzy się z zagrożonymi gatunkami, kurczącymi się zasobami i potrzebą ochrony tego, co jeszcze przetrwało. Niech jednak – tak istotna – troska o zachowanie naturalnego dziedzictwa nie przyćmi nam radości z obcowania z dziełami sztuki oraz ukazanym w nich pięknem świata roślin i zwierząt. (dd)

Termin otwarcia wystawy zostanie opublikowany na stronie internetowej MCK.

www.mck.krakow.pl

Zostań w domu

Spotyka się z nami wirtualnie, troszcząc się, by kultura była zawsze obecna w naszych domach. O kim mowa? O Krakowskim Forum Kultury.

„W czasie, gdy wszyscy mierzymy się z trudną sytuacją i musimy pozostać w domach, Krakowskie Forum Kultury (Domowej) przygotowuje na bieżąco wiele aktywności dla odbiorców w różnym wieku i wciąż rozwija swoją działalność online w ramach projektu Zostań w domu z KFK – tak, aby każdy mógł znaleźć wartościowe i angażujące treści związane z kulturą i edukacją. Zależy nam na integracji środowisk skupionych wokół Krakowskiego Forum Kultury i naszych Klubów – dlatego też np. powstała specjalna grupa facebookowa łącząca uczestników Klubów Rodziców w Klubie Olsza oraz w Klubie Malwa KFK. Szczególnie polecamy też wyjątkowy i zupełnie nowy cykl #MistrzPenderecki poświęcony wybitnemu kompozytorowi. Oprócz wielu nowości, jakie pojawiają się w naszych mediach społecznościowych, co – jak obserwujemy – powoduje codzienny wzrost aktywności w sieci oraz przyrost liczby nowych odbiorców, wciąż odwołujemy się w prowadzonej narracji także do naszych »klasyków«, czyli stałych cykli wydarzeń i zajęć organizowanych przez KFK, mając nadzieję, iż niebawem uda nam się wrócić do tradycyjnej formy działalności razem z grupą nowych, ale także naszych wiernych i stałych odbiorców” – mówi Izabela Biniek, dyrektor Krakowskiego Forum Kultury.

Na profilu facebookowym Krakowskiego Forum Kultury regularnie zamieszczane są materiały nawiązujące tematycznie do stałych aktywności instytucji. Nawet w domu nie rozstajemy się z takimi cyklami, jak Spacery nie tylko historyczne, Kino Latino, Literatura na Forum, Poczet Artystów Piwnicznych (we współpracy z Piwnicą pod Baranami), Scena KFK, Krakowski Klub Podróżników czy Poezja na Kazimierzu.

Wśród nowości znalazł się wyjątkowy cykl #MistrzPenderecki. Projekt poświęcony wybitnemu polskiemu kompozytorowi przybliża odbiorcom jego muzykę i postać od nieco innej strony – stąd podtytuł: 10 ciekawych, a nie zawsze znanych, utworów Krzysztofa Pendereckiego. Teksty – urozmaicone ciekawostkami, anegdotami i materiałami ikonograficznymi – prezentują twórczość kompozytora w szerszym kontekście. Nieoczywiste zjawiska z krainy dźwięków pojawiają się również w Opowieściach muzycznej treści Gabrieli Dec z Klubu Malwa. Dzięki nim co tydzień dowiadujemy się więcej m.in. o instrumentach z różnych stron świata, a także o tym, jak zachować się w czasie koncertu muzyki klasycznej.

Lubicie prace plastyczne i manualne? Ada Kossowska-Sułek i Agnieszka Pięta-Jadczak z Klubu Olsza przygotowują dla nas wyzwania kreatywne #craftwithme, w ramach których możemy zrobić chociażby własny organizer na biurko, a Małgorzata Wielgosz z Klubu Strych uczy nas, jak wykonać różne ozdoby metodą quillingu. Tymczasem Dariusz Łanocha z Klubu Kazimierz dzieli się przemyśleniami na temat otaczającej nas rzeczywistości, kultury i wielu innych zjawisk społecznych. Lekturę „diariuszy” rozpoczniemy na facebookowym fanpage’u instytucji w zakładce „Notatki”; wpisy opatrzone są hasztagiem – #diariuszDariuszazKFK. A gdyby i tego było mało, cykl #kfknaekranie umożliwia nam obejrzenie nagrań przedsięwzięć realizowanych przez Krakowskie Forum Kultury. Zobaczmy jeszcze raz spektakl baletowy Brzydkie Kaczątko, koncert muzyki Stanisława Radwana, musical Hanka czy reportaż z dziesiątej jubileuszowej edycji Krakowskich Miniatur Teatralnych. Jeżeli możemy zostać w domu, zostańmy w nim razem z KFK! (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Krakowskiego Forum Kultury.

www.krakowskieforum.pl

www.facebook.com/krakowskieforum

Nie ma nudy!

Zawsze spieszy z kulturalną pomocą i zapewnia, że razem z nim nie ma nudy, także w domu. Odwiedź wirtualnie Nowohuckie Centrum Kultury!

Co robić, kiedy czas społecznej izolacji spędzamy na kanapie, mając poczucie, że każdy dzień wygląda tak samo? Nowohuckie Centrum Kultury ma doskonałą receptę na zniechęcenie i jednostajność, które mogą nas dotknąć. Jego program wypełniony jest wszystkim, czego dusza entuzjasty szeroko pojętej kultury zapragnie. Co więcej, żadnego z wirtualnych wydarzeń nie przegapimy, bo materiały audio i wideo udostępniane są na stałe – wystarczy zajrzeć do aktualności na stronie internetowej instytucji. „Pozostajemy w kontakcie z odbiorcami naszej oferty w formie wirtualnej” – zapewnia Zbigniew Grzyb, dyrektor Nowohuckiego Centrum Kultury, i dodaje: – „Uruchomiliśmy internetowe zajęcia z języków obcych, organizujemy webinary z podróżnikami oraz pokazujemy, jak przeprowadzać treningi i zajęcia ruchowe w domu. Przypominamy także najpiękniejsze koncerty zarejestrowane w sali teatralnej, które cieszą się szczególnym zainteresowaniem ze strony internautów”.

Od czego zacząć walkę z nudą? Może od solidnej dawki muzyki. NCK prezentuje online koncert symfoniczny Sings & Strings w wykonaniu Chłopców z Placu Broni w ramach obchodów 70-lecia Nowej Huty, a także jubileuszowe występy Zespołu Pieśni i Tańca „Nowa Huta” czy Roberta Kasprzyckiego. Dzięki cyklowi #throwbackthursday staniemy się wirtualną publicznością Orkiestry Wieniawa i jej świetnych gości (m.in. Kayah, Czesława Mozila, Kamila Bednarka czy Nataszy Urbańskiej). Magia i tajemniczość prac Zdzisława Beksińskiego zachwycają w spektaklu tanecznym Kryptonim 27 wykonanym przez Art Color Ballet podczas otwarcia w Centrum galerii dzieł artysty. Warto wspomnieć, że dostępne są wirtualne spacery zarówno po wystawie obrazów Beksińskiego z kolekcji Anny i Piotra Dmochowskich, jak i po Galerii Jerzego Dudy-Gracza, która oferuje blisko sto spotkań z wybitną sztuką.

W poradniku NCK pojawiają się instruktaże, jak własnoręcznie wykonać maseczkę ochronną albo na podstawie prostego przepisu sporządzić płyn dezynfekujący do czyszczenia powierzchni. Po zbyt długim siedzeniu przed monitorami komputerów możemy zrobić sobie przerwę i wykonać nieskomplikowane ćwiczenia, które pomogą nam odprężyć kręgosłup i się zrelaksować. Dla tęskniących za sportem instytucja przygotowała trening akrobatyki, a podczas lekcji jogi sposób na bezpieczną aktywność fizyczną znajdą również kobiety w ciąży. Z Nowohuckim Centrum Kultury nie ma nudy… w domu! (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Nowohuckiego Centrum Kultury.

www.nck.krakow.pl

www.facebook.com/NCKnh

65 lat z nami

Twój zdalny dom kultury – tak brzmi obecne hasło Ośrodka Kultury im. C.K. Norwida. W przestrzeni wirtualnej instytucja czuje się jak ryba w wodzie.

W tym roku dom kultury obchodzi 65-lecie działalności i mimo obowiązującej izolacji społecznej radośnie świętuje ten jubileusz, tym bardziej że dziś wiele wydarzeń może przenieść się do Internetu. Z prezentowanej wirtualnie oferty Ośrodka Kultury im. C.K. Norwida na początek warto wybrać propozycje Nowohuckiego Laboratorium Dziedzictwa. Na jego profilu na Facebooku usłyszymy podcasty, czyli audycje internetowe, które oczarują nas opowieściami zarówno o dawnej, jak i współczesnej Nowej Hucie. W trzyodcinkowej serii Matka karmicielka Maja Wąchała-Skindzier przedstawia m.in. działalność stołówek w kombinacie od czasów jego budowy po okres transformacji ustrojowej, historię Kasyna Huty im. Lenina czy prace programowe Zakładowego Domu Kultury Huty im. Lenina w okresie PRL-u. Odważniejszym polecamy podcasty w klimacie horroru i legend miejskich: Nowa Huta z dreszczykiem zabierze nas w ciemne zakamarki Mistrzejowic, Czyżyn, Zesławic, Łuczanowic, Pleszowa, Kościelnik czy Chałupek, gdzie spotkamy duchy, zjawy, zombie, topielców, czarownice, a nawet diabła. W jednym z odcinków serii nie zabraknie także... zarazy.

ARTzona nie próżnuje i zaprasza na warsztaty w sieci z wiązania makramów, szycia maseczek, robienia ceramiki, recyklingu artystycznego, ćwiczenia jogi oraz na prowadzone przez grupę Miejskich Hafciarek haftowanie online. Klub Kuźnia, oprócz wielu zajęć przeznaczonych dla rodziców i dzieci, organizuje sentymentalne podróże do archiwalnych ksiąg pamiątkowych, wirtualne zwiedzanie wystawy malarstwa Jerzego Galosa, jak również czytania tekstów Cypriana Kamila Norwida, a swoich głosów użyczają członkowie grupy teatralnej Ars-te.

Galeria Huta Sztuki publikuje Abecadło kulturalne, czyli serię filmów o zagadnieniach z obszaru sztuk wizualnych, zaś w ramach cyklu W Nowej Hucie i na świecie zapoznaje nas z twórczością mistrzów malarstwa materii. 19 maja odbędzie się fotograficzno-plastyczny coming-out online Zamaskowani – zdemaskowani polegający na artystycznym wykorzystaniu maski jako formy wyrazu, zabawy i kreacji. Z kolei 26 maja przeczytamy W czterech ścianach sztuki – wywiady ze współczesnymi artystami na temat ich warsztatu pracy w czasach pandemii.

Kino Sfinks także nie pozwala o sobie zapomnieć. Na jego profilu na Facebooku obejrzymy Nowohucką Kronikę Filmową (to już ponad 600 odcinków!), a w niej Kraków uchwycony z zupełnie innej perspektywy. Na tym samym portalu społecznościowym kino zamieszcza filmy nowohuckich twórców niezależnych (Niezależne Kino Online we wtorki), pokazy dokumentów, które inspirują, motywują i dobrze nastrajają (Simple Life – Dokumenty w Sfinksie online w środy), i etiudy filmowe polecane przez Dyskusyjny Klub Filmowy „Kropka” (Katowicka Szkoła Filmowa w czwartki). Norwid i Internet? Jak mawiał poeta, „wszystko bierze swą moc z ideałów”. (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Ośrodka Kultury im. C.K. Norwida.

www.okn.edu.pl

www.facebook.com/oknorwid

Uśmiech przez telefon

W tym trudnym czasie wsparcia potrzebują zwłaszcza seniorzy. Obok działań prowadzonych w sieci Ośrodek Kultury Kraków-Nowa Huta niesie im także pomoc… przez telefon.

W czasach pandemii wielu seniorów przebywa samotnie w swoich domach, z dala od rodziny, bez możliwości spotkania się ze znajomymi, co może negatywnie wpływać na ich samopoczucie. Ośrodek Kultury Kraków-Nowa Huta pozostaje w stałym kontakcie telefonicznym z uczęszczającymi do klubów osobami w podeszłym wieku, by w ramach akcji Uśmiech przez telefon wesprzeć ich w czasie izolacji oraz zapytać, czy czegoś nie potrzebują. Natomiast Nowohucka Akademia Seniora prężnie aktywizuje seniorów w sieci. Z początkiem każdego tygodnia wysyła do swych słuchaczy e-mail zawierający linki do wartościowych treści lub atrakcji kulturalnych dostępnych bezpłatnie, niewymagających dodatkowego logowania, zapisów czy instalacji specjalnego oprogramowania. Ponadto cykl filmików Fitness dla mózgu prezentuje informacje służące poszerzeniu wiedzy o świecie i człowieku oraz proponuje ćwiczenia sprzyjające zachowaniu zdrowia fizycznego i psychicznego, wspomagające rozwój pamięci, kreatywności i pozwalające pozbyć się stresu.

Kluby należące do Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta stają się naszymi bohaterami w sieci w ramach akcji #zostańwdomu po nowohucku. Ich praca pozwala każdemu znaleźć idealną dla siebie aktywność online. „Naszym mottem są słowa piosenki z Akademii Pana Kleksa Biegać, skakać, latać, pływać.... Wydaje się to niemożliwe w momencie, kiedy wszyscy kierujemy się zaleceniami #zostańwdomu. W naszych propozycjach online nie rezygnujemy z podróży, biegania, pływania, wizyty u sąsiadów itp. […] Czym się kierujemy, tworząc nowe cykle spotkań online? Różnorodnością, która jest obecna w 13 klubach Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta, czyli dla każdego coś miłego” – przekonują instruktorka Magdalena Rutkowska-Oliwa i kierowniczka Klubu Dukat Ilona Filus.

Jeżeli coś wydaje się wam niemożliwe, zajrzyjcie wirtualnie do Klubu 303. Weźmiecie tam udział w zajęciach ze sztuki cyrkowej, a także odkryjecie najciekawsze albumy muzyczne z różnych zakątków świata i arcydzieła kina niemego. W Klubie Aneks zabawicie się z grami retro, a mieszkańcy Grębałowa zaprzyjaźnieni z Klubem Dukat opowiedzą o swojej codzienności oraz podzielą się własnymi pomysłami na kreatywne i wartościowe spędzanie czasu w domu. Inspirowany artystycznym charakterem Krzesławic, w których żył i tworzył sam mistrz Jan Matejko, Klub Krzesławice zaprasza do wspólnego doskonalenia warsztatu malarskiego. W Klubie Mirage wirtualnie zwiedzimy wystawy Collage Johanna Leszka Zirnego i Karolaże Karoliny Rosockiej, a także zobaczymy fotoretrospekcje ekspozycji i wernisaży, które odbyły się w tamtejszej Galerii M Plus. Z Klubem Pod Kasztanami wykonamy pejzaże malowane patyczkami do uszu czy rysunki z efektem rozbitego szkła oraz usłyszymy wybrane utwory muzyki klasycznej w wersji gitarowej. W cyklu #odkuchni Klubu Wersalik poznamy pracę „za kulisami” domu kultury, ale też otrzymamy przepisy kulinarne, podczas gdy Klub Zakole w serii Psychologia w pigułce za pomocą animacji w przystępny sposób wyjaśni nam różne zachowania społeczne. Klub Zgody natomiast wyrazi hołd dla życia oraz działalności papieża Jana Pawła II poprzez twórczość seniorów w ramach Tygodnia Papieskiego.

Na koniec Klub Jędruś, przy którym powstało wirtualne Centrum Sąsiedzkie: „Jędruś to ludzie. Kontakt i wspólne działanie z nimi było zawsze częścią naszej działalności. Mimo braku możliwości spotkania się w klubie, nadal chcemy podtrzymywać te relacje. Dlatego powstało Centrum Sąsiedzkie (otwarta grupa na Facebooku), w której możemy rozmawiać, wymieniać się pomysłami, pomocą” – mówi Magdalena Pluta, kierowniczka Klubu Jędruś. (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta.

www.krakownh.pl

www.facebook.com/osrodekkulturykrakownowahuta

KIDS IN KRAKÓW

Albatrosy będą nam wdzięczne

Dążenie do życia zgodnie z ideą zero waste to nie tylko kolejna modna ciekawostka dla hipsterów, ale obowiązek każdego mieszkańca Ziemi, niezależnie od kontynentu, na którym żyje, pozycji społecznej czy wieku. Dlatego z głębi ekologicznego serca polecam wszystkim ten doskonały przewodnik po Śmieciogrodzie. Ola Woldańska-Płocińska, jego autorka i ilustratorka, w niebywale przystępny dla najmłodszych (i nie tylko!) sposób opowiada o pełnej zabawnych ciekawostek historii powstawania opakowań, prawidłowej segregacji śmieci, zmianach klimatycznych i wszechobecnym plastiku, którego losy potoczyły się inaczej, niż planowano. Na końcu znajdziecie słownik fachowych pojęć oraz pięć prostych zasad życia zgodnie z ruchem zero waste. Czasami niewielkie reorganizacje i wypracowanie pozytywnych nawyków mogą zmienić wiele. Zatem tuż po tym, jak wpadniesz w zachwyt nad talentem graficznym autorki i estetyką kunsztownie wydanej książki, zacznij pić wodę z kranu, zawsze zabieraj ze sobą bawełnianą torbę na zakupy, noś własny prowiant, wymieniaj się, używaj ponownie… (Anna Maria Zygmunt)

Zamigaj do mnie!

Ćśśśś! Wyobraź sobie świat bez dźwięków. Bez klaksonów samochodów i bez piosenek. Bez mówienia, co słychać, i wołania na obiad, bez krzyków radości i szeptanych sekretów. Wszystko, co kojarzy ci się z konkretnymi odgłosami, musisz teraz zobaczyć, poczuć, posmakować. Nie bój się. To świat, którego nie znasz, ale w nim też można się świetnie bawić!

Rasa Jančiauskaitė to litewska rysowniczka, która stworzyła pełną ekspresji i emocji książkę Powiedz to w mig wprowadzającą dzieci i dorosłych w świat języka migowego. Indrė, Dmitrijus, Rasa, Deimantė, Arnoldas i Vaiva opowiadają nam swoje przygody, w których wspólnym elementem jest to, czego nie słyszymy. Znajdziecie tu podwórkowe historie o dorastaniu i dowcipy o krowach. Przekonacie się, że wszyscy jesteśmy do siebie podobni, chociaż przecież się różnimy. Mówimy inaczej, ale możemy się zrozumieć. Nie trzeba słów, gdy ktoś spuścił nos na kwintę, ma chmurne spojrzenie albo uśmiecha się szeroko. Nie będzie jednak tak łatwo, bo język migowy to przede wszystkim słowa i gramatyka. Jeśli chcecie być dobrze zrozumiani przez osoby niesłyszące, musicie się go nauczyć. Na początek jednak wystarczy trochę się rozejrzeć i być w nastroju na nowe przygody! (Katarzyna Jakubowiak)

Rekomendacje książek wydanych pod patronatem Krakowa Miasta Literatury UNESCO przygotowali pracownicy Działu Literackiego Krakowskiego Biura Festiwalowego.

Aktywnie przed ekranem

Krakowskie domy kultury szybko przystosowały się do nowej rzeczywistości – przeniosły swoją działalność do sieci. I jak dawnej dbają o ofertę (tym razem online) dla najmłodszych mieszkańców miasta.

Znajdziemy w niej warsztaty plastyczne, zajęcia edukacyjne, spotkania z książką, treningi ruchowe, gry i zabawy muzyczne oraz stałe cykle zajęć. Jest też kilka nowości. Po raz pierwszy w historii zachęcamy dzieci do tego, by zasiadły wygodnie przed ekranami komputerów!

Nie od dziś wiadomo, że dzieci wręcz rozpiera energia, również te najmłodsze! Wiedzą też o tym edukatorzy z filii Centrum Kultury Podgórza, którzy zapraszają maluchy do lat 3 i ich opiekunów na zajęcia w ramach Klubu Rodziców. W programie znalazły się m.in. warsztaty muzyczno-ruchowe Ruchy maluchy, literackie Czytadełko czy etnograficzne Folkloromaniaki. Nieco starsze dzieci również znajdą coś dla siebie – obok stałych zajęć z tańca nowoczesnego, baletu czy języka angielskiego Centrum Kultury Podgórza przygotowało dla nich kilka niespodzianek. Szczegóły znajdziecie na stronie instytucji: www.ckpodgorza.pl.

Niejeden pomysł na kulturę dla dzieci ma także Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki”. Prężnie działa Strefa Rodzica online – spotkania odbywają się w ramach zamkniętej grupy na Facebooku. Można w niej znaleźć zarówno zabawy dla rodziców i maluszków, wykłady o tematyce pedagogicznej, jak i spotkania z psychologiem. Bieżąca oferta Dworku Białoprądnickiego jest dostępna na stronie: www.dworek.eu.

Nie próżnuje i Krakowskie Forum Kultury! Ruszyły nowe aktywności, m.in. Rodzinne muzykowanie na ekranie czy wyzwanie kreatywne #craftwithme dla dzieci. Działa też Interaktywny Klub Rodziców Klubu Malwa i Klubu Olsza w ramach grupy na Facebooku. Każdego dnia w mediach społecznościowych KFK pojawiają się też posty i materiały wideo nawiązujące tematycznie do stacjonarnych warsztatów dla dzieci, jak Kreatywna plastyka czy Rodzinne muzykowanie. Informacji szukajcie na stronie www.krakowskieforum.pl.

Nowohuckie Centrum Kultury ogłasza wszem wobec, że nie ma nudy w domu! Instytucja oferuje spotkania w ramach Klubu Super Mama: Zajęcia umuzykalniające dla niemowląt i małych dzieci czy Domowe zabawy sensoryczne, a także zapewnia domowe aktywności dla najmłodszych: kolorowanki, zagadki detektywistyczne i zabawy komiksowe Uzupełnij dymek. Informacje o zajęciach i materiały do pobrania znajdziecie na stronie www.nck.krakow.pl.

Ośrodek Kultury im. C.K. Norwida zaprasza do odwiedzenia swojego profilu na Facebooku, na którym można znaleźć inspirujące pomysły na spędzanie czasu w domu, w tym warsztaty online, konkursy, rekomendacje kulturalne, tutoriale dla dzieci w formie wideo czy kolorowe plansze z zabawami. W ARTzonie i Klubie Kuźnia działają też wirtualne Kluby Rodziców. Wszystkiego dowiecie się ze strony www.okn.edu.pl.

Ośrodek Kultury Kraków-Nowa Huta proponuje pozostanie w domu po nowohucku i dorzuca garść wirtualnych propozycji, które zachęcają do ciekawego spędzania czasu w rodzinnym gronie, efektywnej nauki, rozwijania zainteresowań i talentów. Umiejętności plastyczne można szlifować, tworząc pracę na konkurs Moje zwierzątko z marzeń i snów, o ciekawostkach przyrodniczych opowie Sowa Mądra Głowa, a pierwsze baletowe kroki postawimy, oglądając materiały wideo zespołu Gaduły. Jeszcze więcej ciekawych propozycji znajdziecie na stronie www.krakownh.pl.

***

Jeszcze nigdy nie spędzaliśmy tak dużo czasu w domu! Możemy jednak śmiało stwierdzić, że nauczyliśmy się w tym okresie sprawniej korzystać z zasobów publikowanych w internecie w celach edukacyjnych i samorozwojowych. Możemy być z siebie dumni! (am)

Z rodziną sto lat (temu)!

Zwyczaje rodzinne wyznaczały rytm życia naszych przodków. My od niedawna obchodzimy w maju Święto Rodziny Krakowskiej. Nie zapomnijmy o tej tradycji w tym roku!

Maj należy w Krakowie do rodzin! Do tej pory obchodziliśmy Święto Rodziny Krakowskiej w plenerze podczas pikniku z atrakcjami dla dzieci i rodziców. W tym roku czeka nas skromniejsza celebracja z najbliższymi – w naszych domach. Z okazji tej uroczystości przybliżamy nieco już zapomnianą rzeczywistość, w której blisko sto lat temu żyły rodziny z podkrakowskich wsi.

Ich bogate tradycje udokumentował Seweryn Udziela, etnograf i popularyzator folkloru i kultury ludowej Małopolski, w książce Krakowiacy wydanej po raz pierwszy w 1924 roku. „Wśród jednostajności życia codziennego zdarzają się w rodzinie od czasu do czasu wypadki, które burzą zwyczajny bieg zajęć i umysł zwracają w innym kierunku. […] Takie wypadki, wstrząsające do głębi całą rodzinę, bywają też obchodzone wśród różnych obrzędów uświęconych odwieczną tradycją” – pisał badacz. Najważniejsze z nich wiązały się z wydarzeniami, które wychodziły poza codzienne obowiązki i troski, jak chrzty, zaręczyny i wesela. Niektóre tradycje przetrwały do dziś, lecz praktykujemy je w nieco zmienionej czy uproszczonej formie. Wiele z nich zostało zapomnianych zupełnie…

Narodziny i chrzest

Wszystko zaczynało się, gdy nowo narodzone dziecko krzykiem obwieszczało przyjście na świat. Rozmaite wydarzenia w tym dniu były traktowane niczym wróżby, które wskazywały, jaka będzie przyszłość najmłodszej latorośli – toteż rodzina wypatrywała takich znaków. Nie wahała się też ingerować w bieg wydarzeń, żeby dziecku zapewnić jak najwięcej szczęścia i tyle samo trosk oddalić od niego. Tuż po narodzinach domownicy wieszali w oknach i nad drzwiami domostwa ziele świętojańskie zwane dzwonkami, kilka gałązek trafiało też pod poduszkę świeżo upieczonej matki – chroniło ono dziecko przed boginką, która mogłaby odmienić je na niekorzyść. Tego samego lub następnego dnia rodzice zanosili maleństwo do kościoła na chrzest, który najlepiej chronił je przed nieszczęśliwymi wypadkami. Do kościoła szli też rodzice chrzestni zwani kumami. Wybór odpowiednich chrzestnych był bardzo istotny, bowiem dziecko mogło się upodobnić charakterem do któregoś z nich. Matka chrzestna kupowała płótno na koszulkę dla chrześniaka, którą następnie sama szyła – żeby w przyszłości jego ubrania szybko się nie niszczyły. Chrzestni składali życzenia i ofiarowywali w prezencie niewielkie sumy, a do pierwszej po chrzcie kąpieli wrzucali monety – by dziecku nigdy nie zabrakło pieniędzy. Chrzcinom towarzyszyła biesiada dla kumów, krewnych i sąsiadów, a wszyscy bawili się na niej wesoło, żeby dziecko radośnie szło przez życie.

Zrękowiny

Tak nazywano niegdyś zaręczyny! Młodzi poznawali się na uroczystościach kościelnych, w drodze do domu z niedzielnej mszy lub przy pracach w polu. Jeśli kwestie majątkowe zadowalały obie rodziny, chłopak wraz ze starostą, czyli swatem, przychodzili do domu dziewczyny z butelką wódki i wywoływali gospodarza przyśpiewkami. Starosta „przypijał” do rodziców dziewczyny, a później do niej samej – jeśli ta również się napiła i oddała kieliszek w ręce chłopaka, oznaczało to, że wyraża zgodę na zrękowiny. Następnie para zasiadała przy stole, a starosta związywał im chustką ręce nad chlebem, pytając przy tym, czy z własnej woli stają się narzeczonymi. Wszystko to działo się w obecności krewnych i sąsiadów. Tego samego wieczora młodzi postanawiali, kogo poproszą na starościnę, drużbów i drużki, omawiali też cały porządek wesela.

Wesele

Największym świętem w rodzinie było bezsprzecznie wesele. Bawili się na nim nie tylko krewni państwa młodych, ale cała wieś! Już na kilka dni przed uroczystością w domach panny młodej i pana młodego wszyscy uwijali się jak w ukropie: bielili ściany, zmywali podłogi, piekli kołacze (okrągłe placki z serem), chleby i mięsa, gotowali rosół i inne wiktuały dla gości. W dzień poprzedzający wesele drużbowie siadali na konie przystrojone wstążkami lub dzwonkami i jechali do domu każdej druhny czynić oprosiny – zapraszali je na wesele. Równo z zachodem słońca całe towarzystwo przybywało do domu panny młodej, gdzie już czekali muzykanci, i tam wspólnie obchodzono wieczór panieński. Śpiewy i zabawy z tańcami trwały do późnych godzin nocnych.

W dniu ślubu do domu panny młodej ponownie przychodziły druhny i pomagały jej się ubrać, rozczesać włosy i zapleść je w warkocze, które następnie upinały wokół głowy lub puszczały swobodnie na plecy. Zakładały też dziewczynie na głowę wianek ze świeżych lub sztucznych kwiatów przybranych wstążkami. W końcu przyjeżdżał wystrojony pan młody z drużbami i gośćmi. Para klękała wówczas przed rodzicami dziewczyny, a ci błogosławili ich, kreśląc nad głowami młodych znak krzyża. Gest ten powtarzali rodzice chłopaka i inni zebrani. Następnie matka dziewczyny podawała młodym do zjedzenia uprzednio przygotowane kawałki cukru i skibki chleba, w które wciskała monety – żeby wiedli słodkie życie, mieli jedzenia pod dostatkiem i nie brakło im pieniędzy. Kropiła ich też święconą wodą. Potem starosta zarządzał wyjazd do kościoła. Na pierwszym wozie jechała orkiestra, na drugim młodzi z drużkami i drużbami, na kolejnych rodzice i goście – wszyscy śpiewali radosne pieśni po drodze. Do kościoła pannę młodą wprowadzali drużbowie, a pana młodego druhny. Państwo młodzi wyprzedzali się, wchodząc na stopnie ołtarza, i każde pragnęło mieć rękę na wierzchu podczas wiązania stułą, by tym sposobem zapewnić sobie przewagę w małżeństwie. Nie należało uśmiechać się na ślubie, bo to sprowadzało na parę kłótnie, zaś płacz narzeczonej zwiastował szczęście w małżeństwie. Jeśli tylko panna młoda w kościele spojrzała trzy razy na którąś z druhen, ta miała znaleźć męża jeszcze w tym samym roku. Po ceremonii wracano wozami do domu dziewczyny, gdzie czekało jadło i napitki. Wszyscy ucztowali, rozmawiali wesoło i prześcigali się w wymyślaniu przyśpiewek weselnych. Tańce trwały do wieczora dnia następnego, kiedy to zaczynały się oczepiny panny młodej: z jej głowy znikał wówczas wieniec weselny, a pojawiał się czepiec – atrybut żony. Wesele kończyły przenosiny panny młodej do domu pana młodego, zwane też oddawinami czy przebabinami.

***

Ludowa wizja życia zawarta w Krakowiakach Seweryna Udzieli pełna jest wróżb i zabiegów magicznych, które miały zagwarantować rodzinie bezpieczeństwo, opiekę oraz dobrobyt. Działania te znajdywały oparcie w silnym przywiązaniu do tradycji i sumiennym praktykowaniu znanych od pokoleń obrzędów. Towarzyszył temu niezmącony zapał do świętowania. Potwierdza to sam etnolog: „Lud krakowski żywy i wesoły lubi bawić się i bawi się chętnie nie tylko w dniach szczęśliwych, ale nawet wtedy, gdy mu coś dolega, gdy go coś martwi – ot, aby zapomnieć o smutkach i dolegliwościach życia codziennego”. (am)

Tekst powstał w oparciu o książkę Seweryna Udzieli Krakowiacy (Wydawnictwo Bona, Kraków 2012).

Na tropach tajemnic… w internecie

Życie codzienne dawnych kultur spowija często tajemnica. Jej rąbka uchylimy podczas wirtualnego spaceru po krakowskim Muzeum Archeologicznym.

Jak żyli ludzie sto, tysiąc lub pięć tysięcy lat temu? Gdy spoglądamy na przedmioty z dawnych czasów, musimy nierzadko nagłowić się, by odgadnąć, do czego służyły. A i to nie zawsze się udaje! Wiemy jednak, że skrywają one w sobie niejedną tajemnicę. By zobaczyć prawdziwe archeologiczne skarby, nie trzeba tropić pozostałości dawnych cywilizacji w dżungli Ameryki Południowej, jechać do Egiptu czy chociażby do swojskiego Biskupina. Rodzinny piknik archeologiczny połączony z wirtualnym spacerem można urządzić w zaciszu własnego pokoju. Wystarczy pyszny sok, trochę łakoci i dostęp do internetu! Atrakcje zapewni krakowskie Muzeum Archeologiczne, które umożliwia zwiedzanie swoich wystaw online. Znajdziemy tam wiele obiektów, które rozbudzą wyobraźnię archeologicznego entuzjasty!

Archeolodzy poznają dawne kultury i cywilizacje, badając przedmioty, które pozostawili nasi przodkowie – to właśnie one „opowiadają” historię swoich właścicieli. By ją „usłyszeć”, potrzeba nie lada wiedzy i doświadczenia. Krakowscy naukowcy przez dziesięciolecia prowadzili prace wykopaliskowe na całym świecie, stąd w kolekcji muzeum znalazły się zabytki z terenów Egiptu, Peru, Ukrainy i oczywiście Małopolski. Muzeum Archeologiczne jest też najstarszą instytucją muzealną w Krakowie – liczy 170 lat!

Bezdyskusyjnym „numerem jeden” krakowskiego Muzeum Archeologicznego jest posąg zwany Światowidem, który został odnaleziony w 1848 roku w rzece Zbrucz na Podolu. Kamienna rzeźba w kształcie słupa przedstawia postać o czterech twarzach, które spoglądają w cztery strony świata. To jedno z pogańskich bóstw dawnych Słowian, z czasów gdy na terenach obecnej Polski nie było jeszcze chrześcijaństwa. Słowianie nie pozostawili po sobie żadnych zapisków, dlatego wiele z ich wierzeń stanowi dla nas zagadkę. Czy tajemnicza figura datowana na przełom IX i X wieku rzeczywiście przedstawia Światowida? Czemu zawdzięcza swój nietypowy kształt? I w jakich okolicznościach znalazła się na dnie rzeki? Te pytania nadal czekają na odpowiedzi – może udzielą ich dorastające właśnie zastępy przyszłych archeologów?

Z brzegów Zbrucza przenieśmy się na wirtualną wystawę, która zbiera artefakty znad Nilu. Na ekspozycji Bogowie starożytnego Egiptu zobaczymy siedem sarkofagów antropoidalnych, czyli przypominających kształtem człowieka. Uwagę przykuwa drewniany sarkofag z rodzaju „brzuchatych” (ze względu na wypukłe wieko), który należał do kobiety o imieniu Aset-iri-khet-es. Bogate zdobienia uległy częściowemu zniszczeniu, jednak w okolicy twarzowej zachowało się oryginalne złocenie, a od spodu widać wyraźny rysunek bogini Izydy w koronie z rogów krowy. Imię Aset-iri-khet-es zostało zapisane hieroglifami na kartonażu, ozdobnym elemencie wykonanym ze sklejonych warstw lnianej tkaniny, którym przykryto sarkofag. Kartonaż zachował się do dziś, stąd wiemy, jak nazywała się mieszkanka doliny Nilu, która trafiła do miasta nad Wisłą.

Aset-iri-khet-es to nie jedyna kobieta, której poświęcimy chwilę podczas wirtualnego zwiedzania. Nie sposób bowiem nie zauważyć steli baby połowieckiej ze Stadnicy na Ukrainie. Babami tradycyjnie nazywa się posągi wznoszone na stepach Europy i Azji od neolitu aż po średniowiecze. Ta z krakowskiego muzeum przedstawia stojącą kobietę naturalnej wielkości o nieproporcjonalnej budowie ciała. Jest ubrana w kaftan sięgający kolan i wysoki kapelusz, nosi kolczyki i naszyjnik, a w dłoniach trzyma tajemnicze naczynie. Rzeźba została wykonana między XII a XIII wiekiem przez Połowców, koczowniczy lud zamieszkujący niegdyś euroazjatyckie stepy. Uważa się, że takie stele były nagrobkami, oznaczały miejsca kultu bądź stanowiły znaki orientacyjne. Dodatkowo detale twarzy baby połowieckiej ze Stadnicy zostały z nieznanych przyczyn skute – kto to uczynił i dlaczego? Tego nie dowiemy się pewnie już nigdy…

Pośród kamiennych i drewnianych zabytków Muzeum Archeologicznego można też znaleźć i takie, które zostały wykonane z mniej trwałych materiałów przez ludy zamieszkujące wybrzeże Pacyfiku. Tkaniny z bawełny, wełny lamy lub alpaki zajmują szczególne miejsce na wystawie Peruwiańskie zbiory Władysława Klugera (choć nie wszystkie są dziś eksponowane!). Warto przyjrzeć się powstałej między 1000 a 1450 rokiem czapeczce dziecięcej zwieńczonej ozdobą w kształcie ptaszka. Ten element garderoby nieoczekiwanie skraca dystans geograficzny i historyczny między nami a przodkami Peruwiańczyków – pokazuje, że wcale nie różnimy się tak bardzo od siebie.

Po powrocie z dalekich krain czas na spotkanie twarzą w twarz z naszymi przodkami na wystawie Pradzieje i wczesne średniowiecze Małopolski. W jednej z sal umieszczono 24 figury mieszkańców regionu z różnych epok. Są ubrane w zrekonstruowane stroje, a ich twarze mają rysy konkretnych mieszkańców Małopolski sprzed setek i tysięcy lat. Są to tzw. portrety przyżyciowe – wizerunki powstałe dzięki naukowym metodom na podstawie czaszek osób, których groby odnaleźli archeolodzy. Figurom towarzyszą makiety domostw, wykonane na podstawie odkryć poczynionych w trakcie wykopalisk – od podkrakowskich obozowisk jaskiniowych po średniowieczne krakowskie wieże mieszkalne. W kolejnych salach zobaczymy kości mamutów, rozmaite rodzaje broni, gliniane naczynia, paciorki z muszli, towary przybyłe m.in. ze starożytnego Rzymu – tak wyglądała codzienność ludzi zamieszkujących te same tereny, na których dziś znajdują się nasze domy.

Ile zostało jeszcze do odkrycia? Bez wątpienia sporo! W rozwiązaniu zagadek z przeszłości z pewnością pomogą kolejne znaleziska i… nowoczesne technologie. (am)

Tekst powstał we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

CRACOVIANA

Adresy papieża

W związku z przypadającym 18 maja stuleciem urodzin Karola Wojtyły Sejm RP ustanowił rok 2020 Rokiem Świętego Jana Pawła II. W naszym mieście ślady obecności świętego napotykamy niemal na każdym kroku, bo przez blisko pół życia tutaj miał swój dom.

Karol Wojtyła mieszkał w Krakowie przez 40 lat: od podjęcia w 1938 roku studiów polonistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim (przy ulicy Gołębiej 20) do wyboru na głowę Kościoła w październiku roku 1978. Później jako Jan Paweł II powracał tu aż siedem razy. Na początku II wojny światowej dwudziestoletni Karol Wojtyła – już nie student, a robotnik w kamieniołomie Solvayu na Zakrzówku – codziennie odwiedzał kaplicę Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia w podkrakowskich wówczas Łagiewnikach. Przesłanie o Bożym Miłosierdziu pozostawione przez siostrę Faustynę Kowalską towarzyszyło mu odtąd przez całe życie. Jako kapłan był wielkim orędownikiem krytykowanego wówczas przez wielu hierarchów kultu Jezusa Miłosiernego, a nauczanie o nim stanowiło istotny element jego pontyfikatu. Podczas ostatniej, pożegnalnej wizyty w 2002 roku historia rozpoczęta w Krakowie ponad 60 lat wcześniej zyskała symboliczne domknięcie – papież uroczyście konsekrował nową bazylikę w ustanowionym przez siebie Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach. W niecałą dekadę później na pobliskich Białych Morzach ks. kard. Stanisław Dziwisz erygował nowe Sanktuarium bł. Jana Pawła II.

Z Łagiewnik młody Wojtyła wracał piechotą na ulicę Tyniecką 10 na Dębnikach, gdzie po opuszczeniu Wadowic zamieszkał u rodziny matki. Skromne dwupokojowe mieszkanie w suterenie dzielił najpierw z ojcem, który jednak zmarł nagle w 1941 roku. Wówczas do Karola wprowadził się przyjaciel z Wadowic Mieczysław Kotlarczyk. Właśnie na Tynieckiej tworzyła się koncepcja założonego przez niego konspiracyjnego teatru słowa nazwanego później Rapsodycznym. Obecnie dawne mieszkanie Wojtyłów jest oddziałem Muzeum Archidiecezjalnego Kardynała Karola Wojtyły.

Kolejnym ważnym dla Karola Wojtyły adresem stał się Pałac Biskupi przy ulicy Franciszkańskiej 3. Od 1941 roku niedoszły polonista uczęszczał tu na wykłady konspiracyjnego seminarium. Po wybuchu powstania warszawskiego arcybiskup Adam Stefan Sapieha zorganizował w kurii sypialnię dla kleryków, by uchronić ich przed masowymi aresztowaniami młodych Polaków. Z pałacem przy Franciszkańskiej Wojtyła pozostał związany już na zawsze. Tutaj od 1958 roku urzędował jako biskup pomocniczy w kurii metropolitalnej, a następnie metropolita krakowski. Zatrzymywał się tu także jako papież podczas wszystkich pielgrzymek do Krakowa. Z „papieskiego” okna nad wejściem pozdrawiał wieczorami młodzież. Po drugiej stronie ulicy widział wówczas kościół oo. Franciszkanów, w którym zawsze lubił się modlić. W 1979 roku u franciszkanów odbyło się spotkanie się z chorymi, podczas którego ojciec święty mówił o ewangelicznym wymiarze cierpienia.

W 1951 roku ks. Karol Wojtyła został skierowany na urlop naukowy w celu ukończenia pracy habilitacyjnej. Wynajął wówczas pokój w kamienicy przy ulicy Kanoniczej 19, zaś codzienne msze święte odprawiał w kościele św. Katarzyny na Kazimierzu, a później w bazylice Mariackiej. W 1953 roku obronił rozprawę habilitacyjną na Wydziale Teologicznym UJ, jednak Ministerstwo Oświaty odmówiło jej uznania, a najstarszy wydział teologiczny w Polsce został decyzją władz PRL zlikwidowany. Jego działalność trwała jednak nadal w strukturach kościelnych, a od 1981 roku kontynuuje ją powołana przez Jana Pawła II Papieska Akademia Teologiczna, w roku 2009 przemianowana na Uniwersytet Papieski Jana Pawła II.

W 1958 roku Karol Wojtyła przyjął sakrę biskupią w katedrze na Wawelu, gdzie dwanaście lat wcześniej w krypcie św. Leonarda odprawił pierwszą mszę prymicyjną. Tutaj też w roku 1964 miał miejsce jego uroczysty ingres na metropolitę krakowskiego. Na Wawel powracał także jako papież. Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 roku modlił się przy grobie św. Stanisława w 900. rocznicę jego śmierci. W miejscu męczeńskiej śmierci biskupa przed kościołem oo. Paulinów na Skałce wygłosił wówczas orędzie do zgromadzonej przed świątynią młodzieży. Mówił w nim o znaczeniu duszpasterstwa akademickiego, w którego współtworzenie w Krakowie zaangażował się bardzo mocno w latach 50. jako wikary w kościele św. Floriana. To wtedy zaczęły się słynne później wyjazdy z „Wujkiem” na kajaki czy w góry.

W latach 1958-1967 biskup Wojtyła zajmował kilkupokojowe mieszkanie w kamienicy Dziekańskiej przy ulicy Kanoniczej 21. Dziś w obu budynkach przy Kanoniczej mieści się Muzeum Archidiecezjalne Kardynała Karola Wojtyły. Z okazji obchodzonej tym roku rocznicy muzeum przygotowało wystawę Pasterz, która w oparciu o osobiste przedmioty, dary od wiernych oraz pamiątki z okresu pontyfikatu ma przywoływać najważniejsze wątki myśli i nauczania papieża. Na wystawę musimy poczekać, natomiast jeszcze do 17 maja na stronie internetowej oraz Facebooku muzeum trwa konkurs dla dzieci i młodzieży na najciekawszą „Pocztówkę do Nieba” adresowaną do św. Jana Pawła II.

Myśląc o krakowskich ścieżkach Karola Wojtyły, nie można zapomnieć o Nowej Hucie, gdzie dzięki jego wsparciu powstała pierwsza w tej dzielnicy świątynia Arka Pana. Konsekrowany w 1977 roku kościół Matki Bożej Królowej Polski stał się symbolem przekształcenia „miasta bez Boga” w bastion Solidarności. Szczegóły wieloletniej batalii można poznać na wirtualnej wystawie Muzeum Krakowa „My chcemy Boga” 60. rocznica walki o krzyż w Nowej Hucie (www.krzyznowohucki.muzeumkrakowa.pl). Zanim kościół w Nowej Hucie w końcu powstał, krakowski metropolita odprawiał nabożeństwa pod gołym niebem – gromadzące tłumy wiernych rezurekcje czy pasterki budowały poczucie społecznej tożsamości. Ich klimat powtórzył się – w zwielokrotnionym wymiarze – podczas pierwszych mszy świętych odprawionych przez Jana Pawła II na krakowskich Błoniach w latach 1979 i 1983.

Listę „papieskich” miejsc w Krakowie można uzupełniać dalej bez końca… Ścieżki św. Jana Pawła II krzyżują się tu z najważniejszymi wydarzeniami historycznymi, życiorysami wybitnych postaci oraz prywatnymi doświadczeniami mieszkańców, którzy spotykali go na różnych etapach jego życia. (dd)

Dziękujemy Muzeum Archidiecezjalnemu Kardynała Karola Wojtyły za udostępnienie zdjęć.

www.archimuzeum.pl

Na majówkę!

Tradycja organizowania popularnych niegdyś majówek łączy się w Krakowie z Bielanami i kamedulską pustelnią na Srebrnej Górze.

Na Bielańskiej Przełęczy w Lesie Wolskim, między Ostrą i Srebrną Górą znajduje się wyjątkowo chętnie odwiedzana przez spragnionych zieleni mieszczuchów Polana pod Dębiną. Jej nazwa nawiązuje do dębów posadzonych tu ponoć w miejsce drzew wyciętych na budowę położonego tuż obok kościoła i klasztoru Kamedułów, wzniesionych na Srebrnej Górze na początku XVII wieku. Polana, na której krzyżują się główne szlaki turystyczne biegnące przez las, znajduje się na przedłużeniu wiodącej wśród winorośli alei Wędrowników. Od ruchliwej ulicy Księcia Józefa można nią dotrzeć do bram otoczonego nimbem tajemnicy klasztoru. Za jego murami kameduli wiodą surowe, pustelnicze życie, a każdy ich dzień wypełniony jest pracą fizyczną, ściśle określonymi godzinami modlitwy i ciszą. Mnisi wyrzekają się wszystkiego, co nie prowadzi ich wprost do Boga, nie podejmują też działalności duszpasterskiej. W swojej pustelni organizują nienaruszające reguły zakonu rekolekcje dla mężczyzn, kobietom natomiast wstęp na teren klasztoru jest niemal całkowicie zabroniony. Zgodnie z bullą papieża Pawła V z 1610 roku furta uchyla się dla nich tylko dwanaście razy w roku – z okazji ważnych świąt oraz w dni związane z patronami zakonu – ale nawet wtedy paniom wolno wejść jedynie do kościoła.

Odpust u stóp Srebrnej Góry

Do dni otwartej furty na Bielanach należą Zielone Świątki, czyli Niedziela Zesłania Ducha Świętego oraz następujący po niej poniedziałek, uroczystość Maryi Matki Kościoła. To ruchome święto (w tym roku 31 maja i 1 czerwca) nazywane jest także Pięćdziesiątnicą, bo Duch Święty zstąpił na zebranych w wieczerniku apostołów pięćdziesiątego dnia po Zmartwychwstaniu Jezusa. Jak wiele chrześcijańskich świąt, także i Zielone Świątki mają genezę w dawnych obyczajach pogańskich, związanych w tym przypadku z wiosną i nadejściem lata. Do zachowanych w kulturze ludowej i przyswojonych przez chrześcijaństwo praktyk magicznych należało, m.in. przystrajanie w tych dniach kościołów i domów „majem”, czyli zielonymi gałązkami i tatarakiem. W klasztorze na Bielanach w Pięćdziesiątnicę organizowany jest tradycyjny odpust przyciągający tłumy krakowian i pielgrzymów. Pierwotnie przybywali oni na Srebrną Górę głównie 19 czerwca – w dzień wspomnienia św. Romualda, twórcy kamedulskiej reguły. W XIX wieku z czerwcowej uroczystości poświęconej patronowi zgromadzenia wyłonił się zwyczaj zielonoświątkowych pielgrzymek na Bielany, które nabrały charakteru radosnego pikniku wśród rozkwitającej wiosennej przyrody.

Uczestnicy odpustu na Bielanach mogą wziąć udział w cichej mszy świętej w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (w świątyni nie ma organów ani nie używa się żadnych instrumentów muzycznych), a jednocześnie podziwiać jego piękne barokowe wnętrze. Atrakcją jest także wspaniały widok roztaczający się z klasztornego tarasu, przy dobrej pogodzie sięgający Tatr. Dla najmłodszych pątników szczególnie istotne są oczywiście zabawki i smakołyki kuszące z rozstawionych pod klasztorem kramów. Dawniej oprócz wymyślnych cukierków sprzedawano w nich kołacze czy wypiekane z ciasta, ustrojone bibułkami różańce do zawieszenia na szyi oraz specjalne zielonoświątkowe pocztówki z Bielan. Atmosfera kościelnego święta łączyła się tu z ludycznym klimatem zabawy, do popularnych rozrywek należało np. strzelanie do figur czy próby siły. W 1931 roku pierwszy dzień Zielonych Świątek stał się także Świętem Ludowym (świętem ruchu ludowego). Z Krakowa na Bielany wybierano się często w większym towarzystwie, podróżując umajonymi furmankami czy dorożkami. Inni woleli statek kursujący po Wiśle (od połowy XIX stulecia), omnibus a później tramwaj – tych ostatnich z Salwatora zabierały dalej ozdobione witkami i zielonymi gałązkami platony, masywne wozy, którymi na co dzień wożono spławiany przez flisaków węgiel. Przy drodze do eremu licznie gromadzili się ściągający tu zewsząd żebracy nazywani wówczas dziadami.

Lekcje na Bielanach

„Około samej góry płynie Wisła, dodając przyjemności okolicy tej już siebie pięknej. Na wierzchu góry powietrze lekkie i czyste, woniejące balsamem przez drzewa i rośliny uronionym, gwar ptactwa i rozległy widok nad przestrzenią, przejmują zachwycającą rozkoszą i do zmysłów miłośnika natury upojonego pięknościami” – pisał o Bielanach dziewiętnastowieczny krakowski księgarz i historyk Ambroży Grabowski. W jego czasach okolice Srebrnej Góry były popularnym miejscem majówek dla młodzieży z Krakowa. W Studium z dziejów Liceum i Gimnazjum św. Anny w Krakowie w XIX wieku autorstwa Piotra Bilińskiego można przeczytać, że takie doroczne wycieczki dla uczniów szkoły były szczególnie popularne w pierwszej połowie XIX stulecia. Zaopatrzeni w prowiant gimnazjaliści z ulicy św. Anny zbierali się przed kościołem oo. Kapucynów, skąd wraz z profesorami wyruszali na Bielany. U kamedułów najpierw odbywała się uroczysta msza odprawiana przez szkolnych księży katechetów, a później chłopcy zwiedzali kościół, katakumby i cały erem pod opieką przeora. Plenerowe zabawy na pobliskiej polanie wieńczył wspólny posiłek obfitujący w „bochenki chleba prądnickiego, szynki, pieczone mięsiwa, zwoje kiełbasy i koła sera szwajcarskiego”. Uczniowie z zamożnych rodzin dzielili się wiktuałami z mniej wystawnie zaopatrzonymi kolegami. Aprowizację majówek wspomagały też czasem dary krakowskich arystokratów. Podobno pewnego razu wóz ze smakołykami przysłał uczniom sam biskup krakowski Jan Paweł Woronicz. Szkoła dbała przy tym, aby beztroska rozrywka na łonie natury była zarazem lekcją dobrych obyczajów i szacunku dla otaczającej przyrody.

Piorunochron Krakowa

Przy okazji warto przypomnieć że na Bielanach bywał często Karol Wojtyła, który w 1950 roku przeprowadził tutaj swoje pierwsze zamknięte rekolekcje dla studentów z duszpasterstwa akademickiego przy kościele św. Floriana. Po latach jako Jan Paweł II odwiedził mnichów podczas ostatniej pielgrzymki do ojczyzny w sierpniu 2002 roku, o czym przypomina wmurowana przy bramie tablica. To wtedy z ust papieża padły chętnie później powtarzane słowa: „Krakowianie, czy wiecie, dzięki komu Wasze miasto stoi bezpieczne i nienaruszone przez tyle stuleci? To kameduli są waszym piorunochronem”. Tak na Srebrnej Górze sacrum przenika się z profanum, a gwar radosnej zabawy łączy z pełną kontemplacji ciszą. (dd)

Dziękujemy Muzeum Krakowa za udostępnienie fotografii.

www.muzeumkrakowa.pl

Wieliczka z dawnych lat

Muzeum Żup Krakowskich posiada bogaty zbiór fotografii Jana Czerneckiego, który na początku XX wieku uchwycił na nich piękno Wieliczki.

Był fotografem, księgarzem i wydawcą. Jan Czernecki (1871-1955) urodził się w Stroniatynie niedaleko Lwowa. Początkowo pracował jako urzędnik, ale po zmianie stanowiska wyjechał do Wieliczki, gdzie na dobre zrezygnował z kariery funkcjonariusza publicznego. Założył niewielkie wydawnictwo, w którym dzięki posiadanej tłoczni wielobarwnych kart drukował książki, albumy i pocztówki. Do roku 1915 prowadził własną księgarnię przy ulicy Mickiewicza 8.

Kiedy w 1902 roku otrzymał od Krajowej Dyrekcji Skarbu we Lwowie zgodę na odpłatne wykonywanie oraz publikowanie zdjęć, stworzył fotograficzną dokumentację nie tylko miasta, ale również zabytkowych wnętrz znajdującej się na jego terenie kopalni soli: kaplic, komór i urządzeń transportowych. Uwiecznił także pracujących w niej górników, jak również nieruchomy majątek Saliny Wielickiej na zlecenie władz salinarnych. Muzeum Żup Krakowskich przechowuje obecnie pięćdziesiąt trzy fotografie Jana Czarneckiego, które ukazują piękno Wieliczki sprzed nadejścia pierwszego wielkiego konfliktu XX wieku, czyli I wojny światowej.

Dwa place

Do najważniejszych obiektów miasta należały niegdyś Zamek Żupny, kościół św. Klemensa, szyb Regis, budynek dawnego Hotelu pod Złotym Aniołem, magistrat oraz wielickie Sukiennice. Zamykały one teren dawnego przedmieścia i miejsce targu. W 2. połowie XIX wieku, aby upiększyć przestrzeń, wydzielono w tej części miasta dwa place. W 1883 roku między Sztygarówką i magistratem utworzono plac Sobieskiego, natomiast w 1894 roku z części znanej jako Oberżysko wyodrębniono plac Kościuszki. W latach 30. XX wieku założono dodatkowo planty.

Park salinarny

Park salinarny – dawniej nazywany Parkiem Cesarzowej Elżbiety – otwarto w latach 70. XIX wieku w związku z budową domów dla urzędników wielickich salin. Razem z mieszczącym się tu stawem i wyspą obsadzoną drzewami stanowił malownicze otoczenie szybu zjazdowego Daniłowicza. W niezachowanej altanie do wybuchu I wojny światowej organizowano cotygodniowe koncerty orkiestry salinarnej.

W 1908 roku na terenie parku zbudowano Łazienki Salinarne. Zakład kąpielowy posiadał najnowocześniejsze wyposażenie i sprzęt medyczno-rehabilitacyjny, a z jego usług mogli korzystać byli i obecni pracownicy kopalni, ich rodziny oraz osoby prywatne. Łazienki zamknięto po II wojnie światowej z powodu nieodwracalnego zniszczenia urządzeń.

Szyb św. Kingi

Obecnie stanowi on najsłynniejszą część kopalni soli w Wieliczce. Wybito go w latach 1864-1866 – nadano mu wówczas nazwę szybu Cesarzowej Elżbiety. W ciągu dwóch następnych lat zakończono budowę nadszybia i postawiono młyn do kruszenia soli. Nieco później, w 1938 roku, zainstalowano maszynę wyciągową. Nową patronkę zyskał tuż przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości, w październiku 1918 roku, gdy niemieckie nazwy wyrobisk i budynków salinarnych zastępowano rdzennie polskimi lub dawnym, historycznym nazewnictwem. I tak szyb Cesarzowej Elżbiety stał się szybem św. Kingi. (io)

Tekst powstał w oparciu o materiały Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka.

www.muzeum.wieliczka.pl

INFORMACJE PRAKTYCZNE

Dobre ruchy (dla) biznesu

W czasach przestoju gospodarczego mniejsze firmy oraz przedsiębiorstwa muszą walczyć o przetrwanie. W jaki sposób możemy je wesprzeć i zaproponować sąsiedzką pomoc?

Gastronomia to jedna z pierwszych branż dotkniętych skutkami panującej epidemii. Zamknięte z dnia na dzień restauracje zostały wystawione na próbę – często bez środków na utrzymanie pracowników czy opłacenie czynszu za wynajem lokalu. Szansą na ich przetrwanie okazała się możliwość zamawiania jedzenia na wynos. Jedną z akcji, która chce upowszechnić to zjawisko, a zarazem uczynić środek tygodnia świetnym czasem kulinarnych odkryć, jest inicjatywa Środy na zamówienie firmowana przez Związek Pracodawców HoReCa. Akcja – istniejąca również pod hasztagiem #smacznewsparcie – jest otwarta dla wszystkich: mogą wziąć w niej udział zarówno restauratorzy, jak i konsumenci. Organizatorzy zachęcają Polaków do wspierania inicjatywy poprzez zamawianie dań z ulubionych restauracji dzięki trzem dostępnym kanałom sprzedaży: z odbiorem osobistym, w dostawie oraz drive thru. Zamawiając jedzenie w lokalach, które działają, lecz nie mogą przyjmować gości, możemy nie tylko wesprzeć lokalny bar z naszej okolicy, ale także odbyć kulinarną podróż bez wychodzenia z domu. Specjały kuchni ukraińskiej, japońskiej, gruzińskiej – mapa gastronomicznych możliwości Krakowa jest bardzo urozmaicona! Listę restauracji oferujących jedzenie na wynos lub z dowozem znajdziecie także w „Karnecie” (patrz s. 72).

Innym sposobem na radzenie sobie z kryzysem są zbiórki. W ten sposób o wsparcie finansowe prosi np. Czajownia, która od 2006 roku na krakowskim Kazimierzu odkrywa przed nami nowe smaki i aromaty herbat z różnych zakątków świata. Za przyczynienie się do dalszego funkcjonowania herbaciarni czekają nagrody przygotowane przez niezwykle utalentowaną załogę lokalu: wśród nich m.in. herbaciane porady dla początkujących, ekologiczna świeca sojowa, lekcje muzyki, warsztaty języka migowego, a nawet prywatna sesja tarota!

Wsparcia poszukują również lokalne browary oraz producenci wina, którzy często opierają swój przychód na dostarczaniu produktów do zamkniętych obecnie pubów i barów. Inicjatywą, która wychodzi im naprzeciw, jest internetowa akcja występująca w mediach społecznościowych pod hasztagiem #pijekrakowskiewino. Propozycja powstała z myślą o osobach, które poszukują rzetelnej informacji o możliwościach zakupu szlachetnego trunku w czasie epidemii, a także chętnych do wsparcia lokalnej branży winiarskiej. Inicjatywa skupia podkrakowskie winnice – m.in. Amonit, Goja, Jura, Koniusza, Korkoszówka Górska, Kresy, Słońce i Wiatr, Wieliczka, Zagardle oraz Zagrabie – i zachęca konsumentów do składania zamówień. Pokrewnym projektem branży winiarskiej jest ogólnopolska akcja działająca pod hasłem #ZostajęWDomuNieZostawiamWina w największych polskich miastach – także w Krakowie. Dzięki stronie www.winicjatywa.pl, możemy w łatwy sposób zamówić dobre wino na piątkowy wieczór.

W dobie epidemii przez telefon zamawiać możemy nie tylko potrawy i napoje, ale także lektury! Inicjatywa Książka na telefon ma na celu wspomaganie lokalnych księgarń, których szanse na przetrwanie epidemii – zwłaszcza w dobie słabnącej popularności czytelnictwa – maleją. Strona internetowa akcji oferuje spis księgarń w wybranych miastach, które pomimo przeciwności losu starają się wyjść naprzeciw swoim czytelnikom. Jak zamówić książkę? Wybierz księgarnię z listy dostępnej na stronie www.ksiazkanatelefon.pl, skontaktuj się z nią mailowo, telefonicznie lub przez media społecznościowe, a następnie poinformuj, że dzwonisz z akcji Książka na telefon. Możesz zapytać o upragniony tytuł, poprosić księgarza o rekomendacje lub aktualną fotografię interesującego cię regału. Tak złożone zamówienie, np. w Księgarni Pod Globusem, otrzymasz jeszcze tego samego dnia –książkę dostarczy kurier na rowerze.

W czasach przestoju gospodarczego fundamentalne dla przetrwania mniejszych przedsiębiorstw jest kupowanie produktów lokalnych. Projektem, który stanowi odzwierciedlenie tej idei, jest grupa na Facebooku Wspieraj lokalny biznes: Kraków, która ma na celu stworzenie platformy informacyjnej zarówno dla właścicieli firm, jak i ich klientów. Wyciąga ona pomocną dłoń do najmniejszych przedsiębiorstw, które nie posiadają własnych stron internetowych z możliwością dokonywania zakupów online i nie mają jak obwieścić sposobu działania swojej firmy. Na jej łamach można zarówno poinformować o tym, co oferujemy, jak i zgłosić zapotrzebowanie na konkretny produkt lub usługę. To znakomita okazja, aby właśnie teraz okazać lokalną solidarność z ulubionymi niewielkimi przedsiębiorstwami w okolicy – chociażby poprzez internetowy zakup bukietu kwiatów w pobliskiej kwiaciarni. Podobną ideę niesie ze sobą projekt #wspieramylokalnybiznes, którego głównym celem jest stworzenie bazy informacyjnej dla mniejszych firm o tym, jak przetrwać ten szczególny czas. Pod tym hasztagiem zbierane są informacje o wsparciu eksperckim, poradniczym oraz bezpłatna przestrzeń do publikacji swojej oferty w poszczególnych serwisach internetowych.

Pamiętajmy również o akcji Krajowej Izby Gospodarczej Nie pozwolę ci się zamknąć opierającej się na systemie zaliczek na poczet usług i produktów, które zakupimy w przyszłości. Za pośrednictwem inicjatywy – występującej również pod hasztagiem #SolidarnizBiznesem – możemy wesprzeć ulubionego fryzjera, cukiernię lub zakład kosmetyczny, gdyż wystawianie paragonów bądź faktur zaliczkowych umożliwi mniejszym zakładom utrzymanie się w czasach przestoju. Jak dołączyć do akcji? Nic prostszego – wystarczy skontaktować się z lokalnym przedsiębiorcą, zaproponować zaliczkę i pobrać paragon bądź fakturę, która w przyszłości będzie podstawą do skorzystania z usługi lub odebrania produktu.

Wiemy, że czasy, z którymi obecnie się mierzymy, są trudne dla nas wszystkich – nie tylko dla przedsiębiorców. Jeśli więc nie możecie sobie pozwolić na udzielenie wsparcia finansowego, a wciąż chcielibyście pomóc, zachęcamy do udostępnienia lub przekazywania informacji o wybranej inicjatywie bądź inicjatywach pocztą pantoflową lub w mediach społecznościowych. (wz)

Jedzenie na wynos – lista restauracji

Prezentujemy listę lokali, które oferują jedzenie na wynos lub z dowozem. Posiłki można zamawiać, kontaktując się z wybranym miejscem lub przez aplikacje, takie jak Pyszne.pl, Uber Eats czy Glovo. Aktualizowana na bieżąco baza znajduje się również na stronie www.krakow.pl/biznes.

#

3 ZIÓŁKA ul. Mogilska 11, tel. 795 995 007, www.bar3ziolka.pl

27 PORCJI al. Kasztanowa 1, tel. 502 439 997, www.27porcji.pl

A

ALBERTINA RESTAURANT & WINE ul. Dominikańska 3, tel. 570 136 720, www.albertinarestaurant.pl

ALDENTE BISTRO ul. Spółdzielców 3, www.aldentebistro.pl

ALMOND CATERING ul. Kurniki 9, www. almondcatering.pl

ANDROMEDA ALFA ul. Gęsia 22a, tel. 12 342 81 00, www.andromeda.jordan.pl

AQUARIUS bulwar Czerwieński 81, tel. 505 102 644, www.aquariuskrakow.pl

B

BAR KRAKUS ul. Limanowskiego 16, tel. 12 656 68 83, www.barykrakow.pl

BAR JANOSIK ul. Wiewiórcza 2, tel. 12 645 00 51, www.barjanosik.eu

BAR MIESZCZAŃSKI ul. Wlotowa 2, tel. 12 356 50 93, www.barykrakow.pl

BAR ORIENTALNY AN NAM ul. Szewska 25, www.barannam.pl

BAR POD FILARKAMI ul. Starowiślna 29, tel. 12 422 73 02, www.barykrakow.pl

BAR PROMYK ul. Wysłouchów 8, tel. 12 654 60 65, www.barykrakow.pl

BAR SMAKOSZ ul. Mogilska 58, tel. 12 413 67 14, www.barykrakow.pl

BAR TARGOWY al. Daszyńskiego 19, tel. 12 421 14 37, www.barykrakow.pl

BAR UNIWERSYTECKI ul. Czysta 5, tel. 515 876 070, www.barykrakow.pl

BAR ZDROWIE ul. gen. Jasińskiego 30, tel. 12 430 68 45, www.barykrakow.pl

BIAŁA RÓŻA ul. Straszewskiego 16, tel. 728 891 072, www.restauracjabialaroza.pl

BISTRO BENE BY TOMASZ LEŚNIAK ul. św. Krzyża 17, tel. 789 093 622, www.bistrobene.pl

BISTRO MARCHEWKA al. Jana Pawła II 232, tel. 533 490 012

BISTRO RUCOLA ul. Lea 116, tel. 731 035 513

BONJOUR CAVA ul. Brodzińskiego 4 | ul. Koło Strzelnicy 2, tel. 790 228 843

BONJOUR PHO ul. Krupnicza 12, tel. 517 352 666

C

CATERING & WAWELSKIE BISTRO – SPÓŁDZIELNIA SOCJALNA RÓWNOŚĆ
ul. Bernardyńska 3, tel. 692 335 226, www.spoldzielniarownosc.pl

CHAŁKA RESTO BAR ul. Meiselsa 8, tel. 517 214 438

CHIMERA ul. św. Anny 3, tel. 603 603 429, www.chimera.com.pl

CHŁOPSKIE JADŁO ul. św. Jana 3, www.chlopskiejadlo.pl

CORLEONE ul. Poselska 19, tel. 12 429 51 26, www.corleone.krakow.pl

CROWN PIAST HOTEL & SPA ul. Radzikowskiego 109, www.hotelpiast.pl

CUKIERNIA CZARODZIEJ ul. Karmelicka 15 | ul. Kronikarza Galla 24A, tel. 12 638 52 44 | ul. Wrocławska 5A, tel. 12 634 51 05, www.czarodziej.krakow.pl

CZYLI PIZZA ul. Orlińskiego 1, tel. 662 595 059

D

DA GRASSO ul. Czarnowiejska 97A, www.dagrasso.pl

DADDY’S PIZZA ul. Krowoderska 28, tel. 885 104 010

DAJWÓR 3 PIZZA ul. Dajwór 3, www.dajwor3pizza.pl

DĄBSKIE JADŁO ul. Dąbska 18D, www.dabskiejadlo.pl

DOBRY RZEŹNIK pl. Imbramowski 179/118, tel. 730 304 242

DOLC&SALATO GIORGIO TIDONA ul. ks. Machaya 1/1, www.dolcandsalato.pl

E

EDO FUSION ASIAN CUISINE ul. Miodowa 8, www.edofusion.pl

EDO SUSHI BAR ul. Bożego Ciała 3, www.edosushi.pl

EFES KEBAB ul. Basztowa 17, www.kebabkrakow24.pl

EMALIA ul. Romanowicza 5/9A, tel. 578 364 376, www.emaliazablocie.pl

ENOTEKA PERGAMIN ul. Grodzka 39, tel. 797 705 515, www.enotekapergamin.pl

F

FABRYKA PIZZY ul. Józefa 34 | ul. Lubomirskiego 41 | ul. Kijanki 2 | ul. Lubostroń 22G/5 | ul. Orlińskiego 5 | ul. Stańczyka 14, www.fabrykapizzy.pl

FAMILY BISTRO ul. Królewska 55, tel. 690 969 000, www.familybistro.pl

FELIX CHICKEN DRIVE al. 29 Listopada 155A, tel. 500 142 939, www.felixchicken.pl

FELIX CHICKEN ul. Królewska 47, tel. 530 000 330, www.felixchicken.pl

FIT & FULL ul. Polonijna 5/A, tel. 667 042 037, www.fitfullbistro.pl

FLOMARO FRENCH BISTRO & SHOP ul. Krupnicza 14, tel. 662 828 370, www.flomaro-dostawa.pl

FLOW REST AND CAFE ul. Stachowskiego 4, tel. 575 475 000, www.flowrestauracja.pl

FRESH ul. Jasnogórska 1, tel. 12 293 20 80

FRYTKI BELGIJSKIE ul. św. Wawrzyńca 16 | pl. Nowy 4B/10 | ul. Kobierzyńska 113 | ul. Witosa 19A | ul. Bulwarowa 43, www.frytkibelgijskie.pl

G

GALERIA PIEROGÓW ul. Kopczyńskiego 16, tel. 12 359 42 21

GALERIA TORTÓW ARTYSTYCZNYCH ul. Romanowicza 1, tel. 780 112 139

GAVI RESTAURANT pl. Kossaka 6, tel. 12 424 11 11, www.gavirestaurant.pl

GĄSKA KUCHNIA POLSKA ul. Limanowskiego 1, tel. 604 957 571, www.gaskarestauracja.pl

GOŚCINNA CHATA PIEROGARNIA ul. Beskidzka 30, tel. 508 413 524

H

HANDELEK ul. św. Filipa 14, tel. 882 906 818, www.handelek.com

HUMMUS AMAMAMUSI ul. Meiselsa 4, tel. 533 306 288, www.hummus-amamamusi.pl

J

JADŁODAJNIA U KOLEJARZY ul. św. Filipa 6, tel. 12 346 49 63, www.jadlodajnia-krak.pl

JADŁODAJNIA U STASI ul. Mikołajska 16, tel. 12 421 50 84

K

KA VEGAN UDON & SUSHI ul. Rakowicka 15A, tel. 790 237 779

KARCZMA MARIO ul. Wodna 17, tel. 518 188 552, www.karczmamario.eatbu.com

KEBAB POD 13 pl. Wolnica 13, www.kebabpod13.pl

KEBAB U BUŁY ul. Majora 141, tel. 514 577 194

KOLNA ul. Kolna 2, tel. 12 252 40 59, www.kolna.pl

KRAKOWSKI KUMPIR ul. Grzegórzecka 3/29 | os. Na Skarpie 8A, www.krakowskikumpir.pl

KWANT BISTRO ul. Radzikowskiego 69, tel. 694 661 963, www.kwantbistro.pl

L

LE SCANDALE GARDEN pl. Nowy 9, tel. 519 157 859, www.scandalegarden.pl

LUNCH BAR MARCO ul. Biskupia 2, tel. 537 890 375

M

MIEJSCÓWKA ul. Józefińska 4, tel. 574 619 575, www.miejscowka.eu

MIŁA BAR MLECZNY ul. Bosaków 11, tel. 12 413 12 37 | ul. Łąkowa 29, tel. 12 417 24 23 | ul. Kniaźnina 4, tel. 12 648 75 89 | os. 2 Pułku Lotniczego 1G, tel. 12 649 85 15

MISKI ul. Lea 17B, tel. 690 969 639

MONKEY BUSINESS PIZZA & MORE ul. Brodzińskiego 3, tel. 603 225 224, www.monkeybusiness.pl

MOO MOO STEAK & BURGER CLUB ul. Sienna 9, tel. 12 422 20 53, www.moomoo.com.pl

MOLÁM THAI CANTEEN & BAR ul. Rajska 3, www.molam.pl

MO-JA CAFE & BISTRO ul. Starowiślna 14, www.cafemoja.pl

N

NOWOHUCKI SŁOIK os. Niepodległości 3A, tel. 798 816 242, www.nowohuckisloik.pl

NOLIO ul. Krakowska 27, tel. 12 346 24 29, www.nolio.pl

P

PIEC NA ZABŁOCIU ul. Ślusarska 3/2, tel. 533 112 352

PIEROGARNIA TBILISURI ul. Długosza 3, tel. 502 208 451

PIZZA DOMINIUM ul. Bora Komorowskiego 37 | ul. Podgórska 34, www.dostawa.pizzadominium.pl

PIZZERIA & MULTIPUB BARBAKAN ul. Lipska 51, tel. 503 402 960

PIZZERIA AL FORNO ul. Dąbska 18D, www.pizzeria-alforno.pl

PIZZERIA BABILON ul. Budryka 2 | ul. Skarżyńskiego 7, www.pizzababilon.pl

PIZZERIA BELLA ANTONINA al. Kasztanowa 1, tel. 12 257 10 36, www.27porcji.pl

PIZZERIA BOSCA ul. Pszona 10/3, tel. 668 105 283, www.pizzeriabosca.pl

PIZZERIA TRZY PAPRYCZKI ul. Poselska 17, www.trzypapryczki.krakow.pl

PIZZERIA TUTTI SANTI ul. Zakopiańska 62B, tel. 600 171 704, www.tuttisanti.pl

POCO LOCO ul. Czysta 9, tel. 690 800 805, www.pocolocokrakow.pl

POD NORENAMI ul. Krupnicza 6, tel. 661 219 289, www.podnorenami.pl

POWER FOOD PIZZA ul. Długa 28, www.power-food.pl

R

RANNY PTASZEK ul. Augustiańska 5, tel. 517 656 246, www.rannyptaszek.pl

S

SKOTNICKA 105, ul. Skotnicka 105, tel. 579 931 737, www.s105.pl

SMAKNISBISTRO.PL ul. Konarskiego 2, tel. 500 010 808, www.smaknisbistro.pl

SMAKOWITY PRZYSTANEK ul. Sławka 17, www.smakowityprzystanek.pl

SO!COFFEE ul. Wielopole 32, tel. 604 941 726

SUFEAT WEGAŃSKA KUCHNIA NOWOPOLSKA ul. Długosza 2, tel. 668 168 168

SUMO BISTRO, ul. Floriańska 24, tel. 731 011 619

SPAGHETTERIA PIZZA & PASTA ul. Kobierzyńska 142A, www.spaghetteriakrakow.com

SPHINX ul. św. Jana 3, www.sphinx.pl

T

TASCA RUCZAJNIK ul. Ruczaj 39, tel. 664 994 500, www.tasca-ruczajnik.pl

TBILISURI ul. Meiselsa 5, tel. 572 525 185

THE PIZZA ul. Wysłouchów 53 | ul. Lubelska 16-18 | ul. Orlińskiego 1, www.thepizza.pl

TRATTORIA PERGAMIN NULLO ul. Nullo 42, tel. 12 341 79 32, www.trattoriapergaminnullo.pl

TRZY KACZKI ul. Obrońców Tobruku 29a, tel. 790 339 794, www.trzykaczki.pl

W

WAVELOVE ul. Podchorążych 3, tel. 501 342 354, www.wavelove.pl

WESOŁA ul. Rakowicka 17, www.wesolacafe.pl

WINA GARAGE ul. Józefitów 8, tel. 502 927 940

WOK OPEN KITCHEN ul Meiselsa 14, tel. 696 459 957, www.wokkrakow.pl

Y

YATAI SUSHI OTSUMAMI BAR Rynek Podgórski 14, tel. 787 812 247

YETI PIZZA ul. 2 Pułku Lotniczego 1G, tel. 730 448 521

YOUMIKO SUSHI ul. Józefa 2, tel. 500 468 193, www.youmikosushi.pl

Z

ZAKRĘCONA KAWIARENKA ul. Trynitarska 6, www.zakreconakawiarenka.pl

ZIELONYM DO GÓRY ul. Lwowska 1, tel. 572 503 421

Ż

ŻÓŁTY SMOK ul. Klonowica 31, tel. 12 655 51 41, 880 290 292, www.zoltysmok.pl